Unijny pakt migracyjny wchodzi w życie! Co realnie czeka Polskę? Przymusowa relokacja czy kary finansowe?

Koniec z samotnością państw granicznych. Czym jest solidarność według paktu?

Dotychczasowe unijne prawo (tzw. system dubliński) nakładało całkowitą odpowiedzialność za azylanta na pierwszy kraj Wspólnoty, którego granicę ten przekroczył. Powodowało to gigantyczne obciążenie dla państw Południa, Niemcy, Hiszpania, Włochy, Francja i Grecja rejestrowały dotąd aż 83 proc. wszystkich wniosków w UE. Nowy pakt migracyjny, negocjowany od 2020 roku, ma to gruntownie zmienić poprzez wprowadzenie zasady obowiązkowej solidarności.

Kluczowy kompromis polega na rozdzieleniu pojęć:

• Obowiązkowa solidarność: Każde państwo członkowskie musi w jakiś sposób włączyć się w pomoc krajom pod presją.
• Dobrowolna relokacja: Fizyczne przyjęcie migrantów na swoje terytorium jest całkowicie opcjonalne. Polska więc przynajmniej na razie zmuszana do odgórnego przyjmowania cudzoziemców.

Trzy ścieżki wyboru. Czy Polsce grożą kary po 20 tysięcy euro?

Pakt zakłada bazowy roczny limit relokacji na poziomie 30 tysięcy osób w całej UE. Jeśli dane państwo odmówi fizycznego przyjęcia przypisanych mu migrantów, ma do wyboru alternatywne formy zaangażowania. Pierwszą z nich jest ekwiwalent finansowy wynoszący 20 tysięcy euro za każdą nieprzyjętą osobę, wpłacany bezpośrednio do unijnego budżetu na wsparcie systemów azylowych.

Trzecia ścieżka paktu: Opcją, o której mówi się najmniej, jest tzw. solidarność rzeczowa i operacyjna. Państwa członkowskie mogą pomóc krajom granicznym zmagającym się z napływem ludzi (takim jak obecnie Grecja, Włochy, Hiszpania czy Cypr) poprzez wysłanie na miejsce nowoczesnego sprzętu, specjalistów ds. zabezpieczeń, ratowników lub urzędników weryfikujących tożsamość.

Z czego Unia zwolniła Polskę? Bruksela uznała nasze argumenty

Oficjalne decyzje wykonawcze Komisji Europejskiej oraz Rady UE z końcówki ubiegłego roku całkowicie zmieniły pozycję startową Warszawy. Dzięki zakwalifikowaniu Polski do grupy państw „w obliczu znaczącej sytuacji migracyjnej” (ze względu na miliony uchodźców z Ukrainy), nasz kraj uzyskał pełne zwolnienie. Jak potwierdził wiceminister spraw wewnętrznych Czesław Mroczek, Polska na ten moment nie musi realizować żadnych wkładów finansowych ani przyjmować migrantów.

Trzeba jednak pamiętać, że to zwolnienie ma swój termin ważności, zostało przyznane wyłącznie na 2026 rok! Aby status ten utrzymał się w kolejnych latach, polski rząd musi do 1 września przedstawić sprawozdanie, a Komisja Europejska do 15 października wydać kolejną coroczną decyzję potwierdzającą, że wciąż jesteśmy narażeni na presję migracyjną. Statystyki działają na naszą korzyść – w ubiegłych latach to właśnie w Polsce odnotowano rekordowy, bo aż 87,1-procentowy wzrost liczby osób ubiegających się o azyl po raz pierwszy (ponad 17 tys. wniosków, głównie od obywateli Ukrainy i Białorusi).

Tabela: Limity i wskaźniki rocznej puli solidarnościowej UE na 2026 rok

Zaostrzenie kontroli i twarde veto Warszawy wobec części przepisów

Pakt migracyjny składa się łącznie z 10 aktów prawnych, które wprowadzają znacznie ostrzejszy system weryfikacji na zewnętrznych granicach UE. Kluczowe rozporządzenia (w tym rozporządzenie przesiewowe oraz nowa baza Eurodac) zakładają pobieranie dokładnych danych biograficznych i biometrycznych w celu szybkiego odróżniania uchodźców od migrantów ekonomicznych oraz natychmiastowego blokowania osób stanowiących zagrożenie dla bezpieczeństwa strefy Schengen.

Wiceminister Maciej Duszczyk zapowiedział, że Polska wdroży wyłącznie te elementy paktu, które realnie uszczelniają granice m.in. procedury kryzysowe chroniące przed instrumentalizacją migracji ze strony obcych reżimów. Warszawa oficjalnie odmówi jednak implementacji przepisów obligujących państwa do budowy przygranicznej infrastruktury socjalno-medycznej dla migrantów, uznając to za krok sprzeczny z interesem bezpieczeństwa kraju.