Właściciele domów muszą ją zamontować. Za brak nawet 10 tys. zł kary

Wiele osób traktuje ją jak zwykły element ogrodzenia albo wyposażenia domu. Można wybrać większą, mniejszą, metalową, wmurowaną w słupek lub zamontowaną przy wejściu. W jednym przypadku przepisy nie pozostawiają jednak właścicielowi swobody – ten element musi się pojawić, a jego całkowity brak albo niewłaściwe wykonanie może skończyć się postępowaniem przed Urzędem Komunikacji Elektronicznej. Maksymalna kara przewidziana w ustawie wynosi aż 10 tys. zł.

Chodzi o oddawczą skrzynkę pocztową, czyli zwykłą skrzynkę na listy. Prawo pocztowe nakłada obowiązek jej umieszczenia na właściciela lub współwłaścicieli nieruchomości gruntowej, na której znajduje się budynek mieszkalny, albo budynku mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość. Obowiązek nie jest więc dobrą praktyką ani zaleceniem Poczty Polskiej. Wynika bezpośrednio z ustawy i podlega kontroli Prezesa UKE.

Skrzynka pocztowa jest obowiązkowa. Przepisy wskazują nawet, gdzie może się znaleźć

W przypadku domu jednorodzinnego obowiązek realizuje się przez umieszczenie skrzynki przed drzwiami wejściowymi do budynku albo w ogólnie dostępnej części nieruchomości. Urząd Komunikacji Elektronicznej wyjaśnia, że pojęcie ogólnie dostępnej części nieruchomości nie zostało w ustawie szczegółowo zdefiniowane, ale należy rozumieć je przede wszystkim jako miejsce, do którego doręczyciel może uzyskać dostęp. Przykładem może być elewacja budynku, dostępna część posesji albo właśnie ogrodzenie.

Nie ma zatem przepisu nakazującego wszystkim Polakom przykręcenie skrzynki dokładnie do płotu przy furtce. W przypadku wielu domów jest to po prostu najbardziej praktyczne rozwiązanie, ponieważ listonosz może wrzucić korespondencję bez wchodzenia na teren posesji. UKE wskazuje również, że skrzynka może zostać wbudowana na przykład w murowany słupek ogrodzenia, jeżeli zapewniony zostanie swobodny dostęp do prawidłowo wykonanego otworu wrzutowego.

To oznacza jednocześnie, że umieszczenie skrzynki w przypadkowym miejscu za zamkniętą bramą może okazać się problematyczne. Z punktu widzenia operatora pocztowego najważniejszy jest dostęp do otworu, przez który doręczane są przesyłki. Sam fakt posiadania gdzieś na posesji metalowego pudełka nie zawsze oznacza więc wykonanie ustawowego obowiązku.

Nie wystarczy jakakolwiek skrzynka. Musi spełniać konkretne wymagania

Przepisy są znacznie bardziej szczegółowe, niż może się wydawać. Rozporządzenie dotyczące oddawczych skrzynek pocztowych określa między innymi ich pojemność, konstrukcję, sposób zabezpieczenia przesyłek oraz wymiary otworu wrzutowego. Skrzynka powinna umożliwiać umieszczenie w niej przesyłki znajdującej się w kopercie o wymiarach 229 na 324 mm, a jej pojemność musi pozwalać na przechowanie przesyłek o łącznej grubości co najmniej 60 mm.

Sam otwór wrzutowy również ma określone parametry. W zależności od sposobu wkładania przesyłki jego szerokość powinna wynosić od 230 do 280 mm albo od 325 do 400 mm. Wysokość otworu wynosi natomiast od 30 do 45 mm. Konstrukcja musi być wykonana w taki sposób, żeby utrudniać wyjmowanie korespondencji przez otwór przeznaczony do jej wrzucania.

Przepisy wymagają też zabezpieczenia przesyłek przed kradzieżą, naruszeniem poufności, szkodliwym wpływem warunków atmosferycznych i zagrożeniem pożarowym. Skrzynka powinna być zamykana niepowtarzalnym kluczem, tak aby do jej zawartości miał dostęp adresat. Powinna być również odpowiednio oznaczona numerem pozwalającym przyporządkować ją do konkretnego budynku lub lokalu.

Nawet wysokość montażu została określona w przepisach

Nie można również zawiesić skrzynki na dowolnej wysokości. Zgodnie z obowiązującymi wymaganiami skrzynki lub ich zestawy instaluje się w sposób trwały nie niżej niż 700 mm od podłoża, mierząc do dolnej krawędzi skrzynki, i nie wyżej niż 1600 mm, mierząc do jej górnej krawędzi. Chodzi między innymi o zapewnienie wygodnego dostępu zarówno adresatom, jak i operatorom pocztowym.

W praktyce właściciel domu kupujący typową skrzynkę przeznaczoną do użytkowania w Polsce nie musi z linijką projektować jej od zera. Warto jednak zwrócić uwagę szczególnie na bardzo małe ozdobne skrzynki, stare konstrukcje albo samodzielnie wykonane pojemniki. UKE w swoim poradniku podkreśla, że samo umieszczenie dowolnej skrzynki nie gwarantuje jeszcze wykonania obowiązku, jeżeli urządzenie nie spełnia wymagań określonych przepisami.

Za brak skrzynki grozi od 50 do 10 tys. zł

Najbardziej dotkliwa część przepisów znajduje się w art. 127 Prawa pocztowego. Karze pieniężnej podlega osoba, która nie realizuje obowiązku umieszczenia skrzynki, ale również taka, która wprawdzie ją posiada, lecz skrzynka nie spełnia wymagań wynikających z art. 40 ustawy i odpowiednich przepisów wykonawczych.

Ustawowy przedział kary jest bardzo szeroki. Wynosi od 50 do 10 000 zł. Nie oznacza to oczywiście, że za każdą źle zawieszoną skrzynkę właściciel domu automatycznie otrzyma rachunek na 10 tys. zł. Ustawa nakazuje Prezesowi UKE brać pod uwagę stopień szkodliwości czynu, a maksymalna kwota jest górną granicą przewidzianą dla naruszenia.

Prezes UKE może również całkowicie odstąpić od wymierzenia kary, jeżeli szkodliwość czynu jest znikoma, a właściciel przestał naruszać prawo lub wykonał ciążący na nim obowiązek. Sam urząd podpowiada w swoim poradniku, że jeżeli po rozpoczęciu działań UKE właściciel zamontuje właściwą skrzynkę, powinien poinformować o tym urząd. Może to wpłynąć zarówno na wysokość ewentualnej kary, jak i na decyzję o odstąpieniu od jej wymierzenia.

10 tys. zł nie dostaje się od razu. Najpierw musi być zawiadomienie i kontrola

Nie działa to również na zasadzie patrolowania ulic przez urzędników i wystawiania mandatów przy furtkach. Prawo pocztowe przewiduje konkretną procedurę. Kara może zostać wymierzona po przeprowadzeniu kontroli wszczętej na podstawie zawiadomienia o naruszeniu obowiązku. W toku kontroli sporządzany jest materiał dowodowy oraz protokół, który może następnie stać się podstawą postępowania administracyjnego.

To właśnie Prezes UKE, a nie listonosz, straż miejska czy Poczta Polska, wydaje decyzję o nałożeniu kary. UKE posiada przy tym uprawnienie do kontroli przestrzegania obowiązku skrzynkowego i może w ramach wykonywania tych zadań wejść na teren nieruchomości, na której znajduje się skrzynka. Od wydanej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.

Warto więc oddzielić realny obowiązek od często pojawiających się w internecie alarmistycznych komunikatów. Nie ma powszechnej akcji polegającej na sprawdzaniu każdego domu w Polsce ani automatycznej kary 10 tys. zł za brak skrzynki. Jest natomiast ustawowy obowiązek, możliwość zgłoszenia naruszenia, kontrola UKE i realna kara administracyjna, której górna granica rzeczywiście wynosi 10 tys. zł.

Obowiązek spoczywa na właścicielu, a nie na najemcy

Właściciele domów powinni zwrócić uwagę na jeszcze jeden szczegół. Ustawa wiąże obowiązek z prawem własności do nieruchomości lub budynku. UKE wyjaśnia, że co do zasady najemca czy dzierżawca nie jest podmiotem obciążonym ustawowym obowiązkiem skrzynkowym. Jeżeli więc dom jest wynajmowany, odpowiedzialność wynikająca z Prawa pocztowego pozostaje po stronie właściciela.

Przy współwłasności obowiązek dotyczy współwłaścicieli. Nie oznacza to jednak konieczności montowania osobnej skrzynki przez każdą z tych osób. Jeżeli obowiązek zostanie prawidłowo wykonany przez jednego ze współwłaścicieli i przy nieruchomości znajduje się właściwa skrzynka, cel przepisu zostaje osiągnięty.

Inaczej rozwiązano sprawę w budynkach wielorodzinnych, w których wyodrębniono co najmniej 3 lokale. Tam powinien znajdować się zestaw skrzynek odpowiadający liczbie samodzielnych lokali mieszkalnych oraz innych lokali posiadających osobny adres. Szczegóły dotyczące tego, kto jest właścicielem nieruchomości i na kim ciąży obowiązek, mogą zależeć od struktury własnościowej budynku.

Skrzynka na ogrodzeniu może być najlepszym rozwiązaniem, ale trzeba zapewnić do niej dostęp

W domu jednorodzinnym najprostszy wariant to zwykle skrzynka zamontowana od strony ulicy na furtce, ogrodzeniu albo w murowanym słupku. Nie jest to jednak jedyny dopuszczalny sposób. Ustawa pozwala również umieścić ją przed drzwiami wejściowymi albo w innej ogólnie dostępnej części nieruchomości. Kluczowe jest to, żeby doręczyciel mógł dostać się do otworu wrzutowego bez konieczności pokonywania przeszkód uniemożliwiających prawidłowe doręczanie przesyłek.

Właściciel domu, który ma skrzynkę od wielu lat, powinien przede wszystkim sprawdzić jej stan. Zardzewiałe drzwiczki, uszkodzony zamek, zbyt mały otwór albo miejsce narażające listy na zalanie mogą oznaczać, że konstrukcja przestała spełniać część wymagań. UKE wskazuje również, że starsze skrzynki spełniające poprzednie regulacje w określonych przypadkach mogą być używane do ich fizycznego zużycia, dlatego sam wiek skrzynki nie oznacza automatycznie konieczności wymiany.

Nie ma żadnych 30 dni dla wszystkich właścicieli domów

W przypadku tego obowiązku nie istnieje obecnie ogólnopolski termin w rodzaju „masz 30 dni na zamontowanie skrzynki”. Obowiązek wynika z Prawa pocztowego i obowiązuje już od lat. Jeżeli ktoś dopiero kupił dom albo zauważył, że skrzynki nie ma, najprostszym rozwiązaniem jest po prostu uzupełnienie jej możliwie szybko, zamiast czekać na jakiekolwiek zawiadomienie.

Warto również uważać na mylące komunikaty, według których każda osoba bez skrzynki dostanie automatycznie 10 tys. zł kary. Ustawowa kara zaczyna się od 50 zł, jej wysokość zależy od okoliczności, a postępowanie poprzedza kontrola. Prezes UKE może w określonych warunkach odstąpić od ukarania. Górna granica 10 tys. zł jest jednak całkowicie realna i znajduje się wprost w Prawie pocztowym.

Wystarczy sprawdzić kilka rzeczy przy własnej furtce

Właściciel domu nie musi wykonywać skomplikowanego audytu. Warto sprawdzić, czy skrzynka w ogóle jest zamontowana, czy doręczyciel ma do niej swobodny dostęp, czy korespondencja jest chroniona przed deszczem i możliwością łatwego wyjęcia przez osobę trzecią oraz czy skrzynka jest zamykana i odpowiednio oznaczona. Znaczenie ma również wysokość montażu i wielkość otworu wrzutowego.

To drobny element nieruchomości, o którym wiele osób przypomina sobie dopiero wtedy, gdy trzeba odebrać ważne pismo. Prawo traktuje go jednak znacznie poważniej. Skrzynka pocztowa przy domu jest obowiązkowa, a jej brak może uruchomić procedurę przed UKE. Zdecydowanie taniej i prościej jest więc zamontować prawidłową skrzynkę niż sprawdzać w praktyce, jak urząd oceni stopień szkodliwości naruszenia.