Wychowywałeś dzieci przed 1999 rokiem? Sprawdź ZUS. Możesz mieć wyższą emeryturę
Lata spędzone na opiece nad dziećmi mogą mieć realny wpływ na wysokość emerytury. Szczególnie ważne jest to dla osób, które wychowywały dzieci przed reformą systemu emerytalnego w 1999 roku. Jeśli ZUS nie uwzględnił wszystkich takich okresów w kapitale początkowym, warto sprawdzić dokumenty. W określonych przypadkach możliwe jest ponowne wyliczenie kapitału, a w konsekwencji także emerytury.
Wiele osób koncentruje się na latach zatrudnienia i wysokości odprowadzonych składek. Tymczasem przy obliczaniu świadczenia znaczenie mogą mieć również okresy, w których rodzic nie pracował ze względu na opiekę nad dzieckiem.
Najwięcej uwagi powinny poświęcić tej kwestii osoby, których historia zawodowa sięga czasów sprzed 1 stycznia 1999 roku.
Wychowywałaś dzieci przed 1999 rokiem? Sprawdź decyzję ZUS
Reforma emerytalna zmieniła sposób ewidencjonowania składek. Od 1999 roku ZUS prowadzi indywidualne konta ubezpieczonych, na których zapisuje informacje wykorzystywane później przy ustalaniu świadczeń.
W przypadku wcześniejszych lat sytuacja wygląda inaczej. Aby uwzględnić okresy ubezpieczenia sprzed reformy, ZUS ustala kapitał początkowy.
Można go potraktować jako odtworzenie wartości praw emerytalnych wypracowanych przed 1 stycznia 1999 roku.
I właśnie tutaj mogą pojawić się braki.
Dokumentacja sprzed kilkudziesięciu lat była prowadzona przede wszystkim w formie papierowej. Zakłady pracy były likwidowane, przekształcane albo przejmowane przez inne przedsiębiorstwa. Nie wszystkie informacje znalazły się więc automatycznie w dokumentacji ZUS.
Lata opieki nie muszą przepaść
Okres, w którym rodzic nie wykonywał pracy z powodu opieki nad dzieckiem, może zostać uwzględniony przy obliczaniu kapitału początkowego.
Ma to znaczenie, ponieważ kapitał początkowy jest następnie waloryzowany i stanowi jeden z elementów wykorzystywanych przy obliczaniu emerytury.
Jeżeli określone okresy opieki nie zostały wcześniej uwzględnione, ich prawidłowe udokumentowanie może wpłynąć na wartość kapitału, a w określonych przypadkach także na wysokość świadczenia.
Nie oznacza to jednak automatycznej podwyżki dla każdego rodzica. Każda sprawa zależy od indywidualnej historii ubezpieczenia.
ZUS może policzyć te okresy korzystniej
Szczególnie istotny jest sposób uwzględniania okresów opieki nad dzieckiem w kapitale początkowym.
W przypadku takich okresów zastosowanie może mieć wskaźnik 1,3 proc. podstawy wymiaru za każdy rok, a nie 0,7 proc. stosowane przy części pozostałych okresów nieskładkowych.
To istotna różnica dla osób, które przed 1999 rokiem przez dłuższy czas zajmowały się dziećmi.
W praktyce warto więc sprawdzić nie tylko to, czy okres opieki znajduje się w dokumentacji, ale również w jaki sposób został uwzględniony przez ZUS przy ustalaniu kapitału początkowego.
Nawet 6 lat może mieć znaczenie
Przepisy określają również limity okresów opieki, które mogą zostać uwzględnione.
Co do zasady chodzi o okres sprawowania opieki nad dzieckiem:
do 3 lat na każde dziecko, łącznie jednak nie więcej niż 6 lat.
Przepisy przewidują również szczególne rozwiązania dotyczące opieki nad dzieckiem, które ze względu na stan zdrowia wymagało osobistej opieki.
Nie należy jednak automatycznie zakładać, że każda przerwa w zatrudnieniu zostanie zaliczona w maksymalnym wymiarze. ZUS ocenia konkretną sytuację na podstawie przepisów i przedstawionej dokumentacji.
Jeden dokument może mieć znaczenie po kilkudziesięciu latach
Największym problemem może być udowodnienie okresu opieki.
W zależności od sytuacji potrzebne mogą być dokumenty dotyczące zatrudnienia i korzystania z urlopu wychowawczego lub inne dokumenty pozwalające ZUS ustalić przebieg ubezpieczenia.
Co zrobić, jeśli firma, w której pracowaliśmy 30 lub 40 lat temu, już nie istnieje?
Dokumentacja mogła trafić do następcy prawnego przedsiębiorstwa, archiwum albo innego podmiotu zajmującego się przechowywaniem akt pracowniczych.
Brak dawnego pracodawcy nie oznacza więc automatycznie, że dokumentów nie da się odnaleźć.
Masz już ustalony kapitał? Sprawdź, co ZUS w nim uwzględnił
Nie tylko osoby, które dopiero przygotowują się do przejścia na emeryturę, powinny zainteresować się tą sprawą.
Jeżeli ZUS ustalił już kapitał początkowy, warto odszukać decyzję i sprawdzić znajdujące się w niej okresy.
Może się okazać, że część dokumentów nie została wcześniej przedstawiona albo określony okres opieki nie został uwzględniony.
Wówczas należy sprawdzić możliwość ponownego ustalenia kapitału początkowego.
To szczególnie ważne dla osób, które dysponują obecnie dokumentami, których ZUS nie miał podczas wydawania wcześniejszej decyzji.
Jaki wniosek złożyć do ZUS?
Osoba, która nie ma jeszcze ustalonego kapitału początkowego, może wystąpić do ZUS o jego ustalenie.
Służy do tego formularz EKP, czyli wniosek o kapitał początkowy.
Jeżeli natomiast kapitał został już ustalony, ale pojawiły się nowe dokumenty albo istnieją podstawy do ponownego obliczenia, należy sprawdzić procedurę ponownego ustalenia kapitału.
Nie chodzi zatem o specjalną „ulgę za dzieci” ani dodatkowe świadczenie wypłacane wszystkim rodzicom. Mechanizm polega na prawidłowym uwzględnieniu określonych okresów przy ustalaniu praw emerytalnych.
Emerytura już wpływa na konto? Sprawa nadal może być aktualna
To ważna informacja również dla osób, które już pobierają emeryturę.
Jeżeli po przyznaniu świadczenia uda się odnaleźć dokumenty potwierdzające okresy, których wcześniej nie uwzględniono, można sprawdzić możliwość ponownego ustalenia kapitału początkowego oraz przeliczenia świadczenia.
Nie oznacza to, że ZUS podwyższy emeryturę każdemu rodzicowi.
Najpierw trzeba ustalić, czy rzeczywiście istnieje okres, który powinien zostać uwzględniony, a którego nie ma w dotychczasowych obliczeniach.
Nie tylko matki powinny to sprawdzić
Choć w przypadku starszych roczników to przede wszystkim kobiety korzystały z dłuższych przerw związanych z wychowaniem dzieci, przepisy nie sprowadzają tej kwestii wyłącznie do matek.
Znaczenie ma faktyczne sprawowanie opieki oraz spełnienie warunków określonych przepisami.
Jeżeli to ojciec korzystał z odpowiednich uprawnień i sprawował opiekę nad dzieckiem, również powinien sprawdzić swoją dokumentację emerytalną.
Nie można jednak swobodnie przypisywać tego samego okresu obojgu rodzicom.
Po 1998 roku zasady są inne
W przypadku młodszych rodziców sytuacja wygląda inaczej, ponieważ po reformie funkcjonują indywidualne konta ubezpieczonych.
Znaczenie ma również rodzaj urlopu i świadczenia.
Za osoby pobierające zasiłek macierzyński odprowadzane są składki emerytalne i rentowe na zasadach przewidzianych w przepisach. Odpowiednie regulacje dotyczą również osób spełniających warunki podlegania ubezpieczeniom podczas urlopu wychowawczego.
Mimo elektronicznej ewidencji nadal warto kontrolować informacje zapisane na swoim koncie w ZUS.
Zacznij od sprawdzenia swojego konta
Nie trzeba od razu kompletować wszystkich dokumentów z całego życia zawodowego.
Najpierw warto sprawdzić, co ZUS już posiada.
Możemy zweryfikować informacje dotyczące naszego konta, odszukać decyzję o ustaleniu kapitału początkowego albo zwrócić się do ZUS z pytaniem o uwzględnione okresy.
Dopiero wtedy będzie wiadomo, czy rzeczywiście czegoś brakuje.
Szczególną uwagę powinny na to zwrócić osoby, które pracowały i wychowywały dzieci w latach 70., 80. i 90.
Podstawa prawna
Podstawowe zasady dotyczące kapitału początkowego określa ustawa z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
To w jej przepisach określono między innymi zasady ustalania kapitału początkowego i uwzględniania okresów opieki nad dzieckiem.
Co to oznacza dla Ciebie?
Jeżeli wychowywałaś lub wychowywałeś dziecko przed 1 stycznia 1999 roku, sprawdź swoją dokumentację w ZUS. Szczególnie wtedy, gdy przerwałaś lub przerwałeś w tym czasie pracę albo korzystałaś lub korzystałeś z urlopu wychowawczego.
Odszukaj decyzję dotyczącą kapitału początkowego i zobacz, jakie okresy zostały w niej uwzględnione.
Jeżeli kapitał nie został jeszcze ustalony, sprawdź możliwość złożenia wniosku EKP. Jeśli ZUS już go obliczył, ale nie posiadał wszystkich dokumentów, zapytaj o możliwość ponownego ustalenia kapitału.
Nie ma jednej, gwarantowanej podwyżki „za wychowanie dzieci”. Możliwe jest natomiast uwzględnienie okresów opieki zgodnie z przepisami. Jeżeli wcześniej ich zabrakło, może to przełożyć się na korzystniejsze wyliczenie kapitału początkowego, a w konkretnych przypadkach również emerytury.
Najważniejsze jest więc sprawdzenie dokumentów. W przypadku okresów sprzed 1999 roku ZUS nie zawsze może mieć komplet informacji bez działania samego ubezpieczonego.
Dziennikarka ekonomiczna i specjalistka od tekstów prawnych, była wykładowczyni akademicka Uniwersytetu Warszawskiego. Autorka newsów gospodarczych i tekstów o prawie. Posiada dyplom z zakresu tłumaczeń prawnych i ekonomicznych. Warsztat naukowy wykorzystuje w codziennej pracy redakcyjnej, tworząc precyzyjne artykuły oparte na twardych danych. Jako jedna z nielicznych dziennikarek w branży, swoje teksty opiera na bezpośredniej pracy z zagranicznymi raportami finansowymi i aktami prawnymi, bez pośredników.