ZUS zmienia zasady zasiłku pogrzebowego. Nowe rozwiązanie od 2027 roku

Zasiłek pogrzebowy przeszedł w 2026 roku największą zmianę od lat, ale reforma jeszcze się nie zakończyła. Świadczenie wynosi już 7 tys. zł, ZUS ma krótszy termin na jego wypłatę, a część formalności została uproszczona. Kolejny etap zaplanowano na 2027 rok. Ma dotyczyć przede wszystkim elektronicznej obsługi dokumentów przekazywanych za pośrednictwem zakładów pogrzebowych.

Dla rodzin organizujących pochówek może to oznaczać mniej papierowych dokumentów i prostszą procedurę. Już teraz zakład pogrzebowy może pośredniczyć w złożeniu wniosku, a nawet otrzymać bezpośrednio pieniądze z ZUS, jeśli osoba uprawniona wyrazi na to zgodę.

7 tys. zł z ZUS. Nowa kwota obowiązuje od 2026 roku

Najważniejsza zmiana finansowa weszła w życie 1 stycznia 2026 roku. Zasiłek pogrzebowy wzrósł z 4 tys. zł do 7 tys. zł.

To podwyżka o 3 tys. zł, czyli aż o 75 proc. Była to jednocześnie pierwsza zmiana wysokości tego świadczenia od 13 lat.

Skala wydatków jest ogromna. Z informacji przedstawionych podczas posiedzenia sejmowej podkomisji stałej do spraw zabezpieczenia społecznego wynika, że na wypłatę zasiłków pogrzebowych w 2026 roku zaplanowano około 2,6 mld zł.

Nie każdy otrzymuje jednak świadczenie na identycznych zasadach. Kluczowe znaczenie ma to, kto zapłacił za pogrzeb.

Rodzina może dostać pełne 7 tys. zł

Jeżeli koszty pogrzebu poniósł członek rodziny zmarłego, przysługuje mu pełna kwota zasiłku, czyli 7 tys. zł. Dotyczy to również sytuacji, gdy rzeczywiste wydatki na pochówek były niższe.

Inne zasady dotyczą m.in. osoby niespokrewnionej ze zmarłym, pracodawcy, domu pomocy społecznej, gminy, powiatu oraz osoby prawnej kościoła lub związku wyznaniowego.

W takim przypadku ZUS zwraca rzeczywiście poniesione i udokumentowane wydatki, jednak maksymalnie do kwoty 7 tys. zł.

Jeżeli za pogrzeb zapłaciło kilka osób lub podmiotów, zasiłek jest pomiędzy nimi dzielony proporcjonalnie do poniesionych kosztów.

Zasiłek może wzrosnąć. Jest jednak konkretny warunek

Reforma wprowadziła również mechanizm waloryzacji. Nie oznacza to jednak, że od teraz 7 tys. zł będzie automatycznie podwyższane każdego roku.

Waloryzacja ma następować od 1 marca, jeżeli średnioroczny wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych w poprzednim roku przekroczy 105. W praktyce oznacza to uruchomienie mechanizmu, gdy inflacja przekroczy 5 proc.

Jeżeli próg nie zostanie osiągnięty, automatycznej podwyżki z tego mechanizmu nie będzie.

Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej podczas prac nad przepisami wskazywało, że takie rozwiązanie ma reagować na wyraźny wzrost cen, a jednocześnie nie prowadzić do automatycznego podnoszenia kosztów usług pogrzebowych.

ZUS ma teraz 14 dni. W praktyce pieniądze trafiają szybciej

Zmieniła się nie tylko wysokość świadczenia. Skrócono również ustawowy termin jego wypłaty.

Wcześniej wynosił on 30 dni. Obecnie ZUS powinien wypłacić zasiłek w ciągu 14 dni od wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do przyznania i wypłaty świadczenia albo wydania decyzji.

W praktyce postępowania mogą kończyć się jeszcze szybciej. Podczas posiedzenia sejmowej podkomisji 14 maja 2026 roku dyrektorka Departamentu Zasiłków ZUS Urszula Juszczak poinformowała, że średni rzeczywisty czas wypłaty wynosił około 9 dni.

Dla osoby organizującej pogrzeb ma to duże znaczenie. Koszty pojawiają się natychmiast, a rachunki za trumnę lub urnę, ceremonię, transport, miejsce na cmentarzu i pozostałe usługi trzeba regulować w krótkim terminie.

Mniej dokumentów trzeba dostarczać samodzielnie

Zmniejszył się również zakres formalności spoczywających bezpośrednio na osobie składającej wniosek.

ZUS może część potrzebnych informacji pobierać z państwowych rejestrów, w tym korzystać z danych znajdujących się w dyspozycji urzędów stanu cywilnego.

Nie oznacza to jednak całkowitego odejścia od dokumentów. W określonych przypadkach nadal potrzebne są rachunki lub faktury potwierdzające poniesienie kosztów pogrzebu. Mają one szczególne znaczenie, gdy wysokość świadczenia zależy od rzeczywiście poniesionych wydatków.

Zakład pogrzebowy może załatwić część formalności

Od 2026 roku przepisy wprost regulują możliwość składania dokumentów za pośrednictwem zakładu pogrzebowego.

Osoba uprawniona może więc złożyć wniosek bezpośrednio w ZUS albo przekazać go zakładowi organizującemu pochówek.

Podobne rozwiązania były stosowane wcześniej w praktyce na podstawie odpowiednich upoważnień. Obecnie pośrednictwo zostało jednoznacznie uwzględnione w przepisach i procedurach.

Co szczególnie ważne, upoważnienie może obejmować nie tylko przekazanie dokumentów.

Pieniądze z ZUS mogą trafić bezpośrednio do zakładu pogrzebowego

Osoba ubiegająca się o zasiłek może upoważnić zakład pogrzebowy do otrzymania świadczenia bezpośrednio z ZUS.

Możliwe jest przekazanie zakładowi całej należnej kwoty albo tylko jej części. Pozostałe pieniądze mogą trafić do osoby, która pokryła inne koszty związane z pochówkiem.

Ma to praktyczne znaczenie dla rodzin, które nie dysponują odpowiednią gotówką, aby najpierw samodzielnie zapłacić cały rachunek za pogrzeb, a następnie czekać na zwrot pieniędzy.

Przykładowo, jeżeli część kosztów obejmuje rachunek wystawiony przez zakład pogrzebowy, odpowiednia część świadczenia może zostać przekazana na jego konto zgodnie z udzielonym upoważnieniem.

Nowe rozwiązanie od 2027 roku. ZUS przygotowuje cyfryzację

Kolejny etap zmian ma nastąpić w 2027 roku. Tym razem nie chodzi o kolejną zapowiedzianą podwyżkę podstawowej kwoty świadczenia, ale o sposób obsługi wniosków.

Z informacji przedstawionych podczas majowego posiedzenia sejmowej podkomisji wynika, że ZUS przygotowuje rozwiązanie elektroniczne przeznaczone dla zakładów pogrzebowych.

System ma usprawnić przekazywanie do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosków oraz dokumentacji potrzebnej do wypłaty świadczenia.

To istotna zmiana, ponieważ obecnie dokumentacja przekazywana za pośrednictwem zakładu pogrzebowego może nadal trafiać do ZUS w tradycyjnej, papierowej formie. Zakład przekazuje wypełniony i podpisany przez osobę uprawnioną wniosek wraz z wymaganymi załącznikami.

Planowana cyfryzacja ma ograniczyć obieg papieru i przyspieszyć wymianę dokumentów pomiędzy zakładami pogrzebowymi a ZUS.

Formularz Z-12 może wymagać zmian

Cyfryzacja ujawniła również problem samego formularza wykorzystywanego przy ubieganiu się o świadczenie.

Podczas prac sejmowych Dariusz Rutkiewicz z Instytutu Branży Pogrzebowej i Cmentarnej zwrócił uwagę, że obecny formularz Z-12 nie obejmuje, w ocenie przedstawicieli branży, wszystkich informacji potrzebnych w bardziej skomplikowanych przypadkach.

Część danych zakłady muszą obecnie dopisywać poza podstawowymi rubrykami.

Przedstawiciele ZUS zapowiedzieli analizę zgłoszonych uwag podczas prac nad kolejnymi wersjami formularza oraz rozwiązaniami elektronicznymi.

To ważne, ponieważ nie każda sprawa wygląda tak samo. Czasami wszystkie koszty ponosi jedna osoba, ale zdarzają się również przypadki, w których wydatki dzieli kilka osób lub część pieniędzy ma zostać przekazana bezpośrednio zakładowi pogrzebowemu.

7 tys. zł to nie zawsze koniec pomocy

W szczególnych sytuacjach możliwe jest uzyskanie dodatkowego wsparcia. Przepisy o pomocy społecznej przewidują zasiłek celowy na uzasadnione i udokumentowane koszty pogrzebu.

Pomoc może znaleźć zastosowanie m.in. wtedy, gdy po osobie zmarłej w ogóle nie przysługuje standardowy zasiłek pogrzebowy.

Druga możliwość dotyczy sytuacji, gdy zasiłek przysługuje, ale pojawiają się nadzwyczajne, trudne do przewidzenia wydatki, których nie można pokryć ze standardowego świadczenia.

Podczas prac nad zmianami jako przykład wskazywano koszt sprowadzenia zwłok z zagranicy. W odniesieniu do tej szczególnej formy wsparcia przepisy przewidują możliwość przyznania pomocy niezależnie od dochodu osoby pokrywającej koszty pogrzebu.

Nie tylko rodzina może wystąpić o pieniądze

Zasiłek pogrzebowy kojarzymy przede wszystkim ze świadczeniem dla najbliższych zmarłego. Przepisy przewidują jednak szerszy katalog uprawnionych.

O świadczenie mogą w odpowiednich okolicznościach wystąpić również pracodawca, dom pomocy społecznej, gmina, powiat, osoba prawna kościoła lub związku wyznaniowego oraz osoba niespokrewniona ze zmarłym, jeśli faktycznie poniosły koszty pochówku.

Ma to znaczenie szczególnie w przypadku osób samotnych lub pozbawionych bliskich. Organizacja pogrzebu może wtedy należeć do gminy.

Trzeba jednak pamiętać o różnicy. Podmiot niebędący członkiem rodziny otrzymuje świadczenie odpowiadające udokumentowanym kosztom, maksymalnie do 7 tys. zł.

Podstawa prawna zmian

Zmiany dotyczące wysokości zasiłku, jego waloryzacji oraz nowych zasad wypłaty wynikają z nowelizacji przepisów regulujących świadczenia z ubezpieczenia społecznego. W przypadku dodatkowej pomocy na szczególne koszty pogrzebu zastosowanie mają przepisy ustawy o pomocy społecznej.

Oddzielnym obszarem pozostają przepisy dotyczące samych cmentarzy i pochówków. Podstawę nadal stanowi ustawa z 31 stycznia 1959 roku o cmentarzach i chowaniu zmarłych, wielokrotnie później nowelizowana.

Podczas posiedzenia podkomisji 14 maja 2026 roku przedstawiciele branży pogrzebowej wskazywali, że ten obszar również wymaga dalszych zmian, m.in. w kwestiach dotyczących prawa do grobu i miejsc pochówku.

Co to oznacza dla Ciebie?

Jeżeli będziesz organizować pogrzeb bliskiej osoby, najważniejszą zmianą jest obecnie kwota świadczenia wynosząca 7 tys. zł. Członek rodziny, który poniósł koszty pochówku, może otrzymać pełną kwotę na zasadach przewidzianych w przepisach.

Nie musisz też w każdym przypadku samodzielnie przechodzić przez całą procedurę. Wniosek może zostać przekazany do ZUS za pośrednictwem zakładu pogrzebowego. Możesz również upoważnić zakład do otrzymania całości albo części świadczenia.

Warto zachować rachunki i faktury związane z organizacją pogrzebu. Mogą być niezbędne do ustalenia prawa do świadczenia lub jego wysokości, szczególnie gdy koszty ponosi osoba spoza rodziny albo kilka osób i podmiotów.

ZUS ma obecnie krótszy termin na wypłatę. Jest to 14 dni od wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wypłaty świadczenia albo wydania decyzji. Według danych przedstawionych w Sejmie średni czas wypłaty w praktyce wynosił około 9 dni.

Od 2027 roku procedura ma zostać jeszcze mocniej przeniesiona do świata cyfrowego. Planowane rozwiązanie dla zakładów pogrzebowych ma usprawnić elektroniczne przekazywanie wniosków i dokumentów do ZUS. Dla rodziny oznacza to przede wszystkim szansę na ograniczenie formalności w okresie, w którym załatwianie spraw urzędowych jest szczególnie obciążające.

Trzeba jednocześnie rozróżnić dwie kwestie: 7 tys. zł obowiązuje już od 1 stycznia 2026 roku, natomiast zmiana planowana na 2027 rok dotyczy przede wszystkim cyfryzacji obsługi świadczenia za pośrednictwem zakładów pogrzebowych.