100 lat pomnika Chopina w Warszawie. Historia wysadzonego symbolu i ratowania gipsowych odlewów

Pomnik Fryderyka Chopina w warszawskich Łazienkach Królewskich obchodzi swoje setne urodziny. Monument, odsłonięty w niedzielę, 14 listopada 1926 roku, przeszedł burzliwą drogę: od żmudnych negocjacji polskiej śpiewaczki z rosyjskim carem, przez wysadzenie w powietrze przez niemieckiego okupanta, aż po powojenną rekonstrukcję, po której stał się najsłynniejszą wizytówką muzyczną kraju.

Polska śpiewaczka uprosiła cara Mikołaja II. Ponad 20 lat walki o projekt

Zanim brązowa figura genialnego kompozytora spoczęła pod wierzbą w Łazienkach, środowiska patriotyczne stoczyły długą batalię dyplomatyczną z zaborcą. Przełom nastąpił w 1901 roku w Petersburgu, gdzie przed carem Mikołajem II wystąpiła primadonna opery paryskiej – Adelajda Bolska. Oczarowany jej głosem władca zaproponował nagrodę. Artystka wykorzystała ten moment, publicznie prosząc o zgodę na postawienie w Warszawie pomnika Fryderyka Chopina. Zaskoczony car wyraził zgodę, lecz realizację projektu jego urzędnicy blokowali przez kolejne dekady.

Powołany Komitet Budowy Pomnika każdą decyzję – od wyboru rzeźbiarza po zbiórkę funduszy – musiał latami negocjować z rosyjskim gubernatorem i Cesarską Akademią Sztuk Pięknych w Petersburgu. Zwycięski projekt z 1909 roku, autorstwa rzeźbiarza Wacława Szymanowskiego i architekta Franciszka Mączyńskiego, został początkowo odrzucony jako „nieakceptowalny estetycznie”. Ostatecznie poprawiony model dotarł do francuskiej odlewni tuż przed wybuchem I wojny światowej, a prace wznowiono dopiero w niepodległej Polsce.

Odsłonięcie w Łazienkach w 1926 roku i niemieckie ładunki wybuchowe

Po odzyskaniu niepodległości zmagano się z brakiem funduszy, jednak dzięki zaangażowaniu rządu i zbiórkom publicznym udało się sfinalizować odlew we Francji. Monument odsłonięto uroczyście w niedzielę, 14 listopada 1926 roku w nowym miejscu – w sąsiedztwie Belwederu w Łazienkach Królewskich, w dawnym sadzie owocowym. Wydarzenie odbiło się echem w całej Europie, a utwory kompozytora transmitowały radiostacje w Szwajcarii i koncertowano m.in. w Wenecji i Pradze.

Symbol narodowej dumy nie przetrwał jednak wojennej pożogi. Po kapitulacji Warszawy, już w maju 1940 roku, na bezpośrednie polecenie gubernatora Hansa Franka, monument został wysadzony w powietrze, a stopiony metal trafił do niemieckich hut jako cenny surowiec. Okupant systematycznie niszczył również wszystkie kopie muzealne. Warszawiacy odpowiadali na akt wandalizmu rymowankami krążącymi po ulicach: „Kto mnie zdjął, to nie wiem, ale wiem dlaczego – żebym mu nie zagrał marsza żałobnego”.

Powojenna odbudowa i 65 lat letnich koncertów chopinowskich

Decyzję o wiernej rekonstrukcji podjęto już rok po wojnie, opierając się na ocalałych fotografiach oraz pomniejszonym próbnym odlewie, którego głowę odnaleziono w 1946 roku we wrocławskich zakładach rafineryjnych. Dla władz komunistycznych Chopin stanowił bezpieczny symbol patriotyzmu, pozbawiony otwartego konfliktu ze Związkiem Radzieckim.

Oficjalne odsłonięcie zrekonstruowanej rzeźby nastąpiło 11 maja 1958 roku. Rok później zainaugurowano tradycję, która przetrwała do dziś – od 1959 roku w każdy letni weekend pod pomnikiem odbywają się bezpłatne Koncerty Chopinowskie, gromadzące tysiące słuchaczy i wirtuozów z całego świata. Obecnie obok Kolumny Zygmunta i PKiN to najbardziej ikoniczny zabytek w całej Polsce.

Jak zorganizować wycieczkę pod Pomnik Chopina w weekend?

• Sprawdź harmonogram letnich Koncertów Chopinowskich – w sezonie letnim recitale odbywają się w każdą niedzielę w stałych blokach o godzinie 12:00 oraz 16:00, gromadząc wybitnych pianistów na żywo pod gołym niebem.
• Zaplanuj dojazd komunikacją miejską – wejście do Łazienek od strony pomnika znajduje się tuż przy Alejach Ujazdowskich; najszybciej dotrzesz tam autobusami kursującymi z Placu Trzech Krzyży lub od strony ulicy Spacerowej.
• Weź koc i kosz piknikowy – słuchanie koncertów z trawników otaczających pomnik jest całkowicie darmowe i pozwala na relaks w parkowej scenerii (pamiętaj o zakazie wprowadzania zwierząt na teren Łazienek Królewskich).

 

Źródło: PAP