Wypłata gotówki i zakupy w 2026 roku. Nowe limity transakcji mogą Cię zaskoczyć przy kasie

Pieniądz fizyczny wciąż jest prawnym środkiem płatniczym w Polsce, ale swoboda posługiwania się nim z każdym rokiem jest coraz bardziej ograniczana. 1 stycznia 2026 roku przynosi kolejne zmiany w krajobrazie płatności, które wynikają zarówno z krajowych przepisów uszczelniających system podatkowy, jak i z unijnych dyrektyw o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy. Czy zapłacisz gotówką za używany samochód? Ile pieniędzy wypłacisz z bankomatu bez dodatkowej prowizji i pytań banku? Sprawdzamy, gdzie przebiega „czerwona linia”, której przekroczenie może ściągnąć na Ciebie uwagę urzędów.

Jeszcze dekadę temu widok klienta płacącego w salonie meblowym czy u dewelopera walizką banknotów nikogo nie dziwił. Dziś taka sytuacja natychmiast uruchamia systemy alarmowe. Rok 2026 to kolejny etap transformacji w kierunku tzw. „Polski Bezgotówkowej”, choć oficjalnie nikt nie mówi o całkowitym wycofaniu banknotów i bilonu. Chodzi raczej o pełną transparentność przepływów finansowych. Dla przeciętnego Kowalskiego oznacza to jednak, że dysponowanie własnymi, legalnie zarobionymi pieniędzmi w formie fizycznej staje się coraz bardziej uciążliwe biurokratycznie.

Warto wiedzieć, że limity transakcyjne to nie tylko kwestia wygody. To twarde prawo, którego nieznajomość nie zwalnia z odpowiedzialności. Złamanie przepisów dotyczących maksymalnych kwot płatności gotówkowych może skutkować nie tylko brakiem możliwości zaliczenia wydatku w koszty (dla firm), ale także surowymi karami administracyjnymi. Jakie zasady obowiązują od dzisiaj?

Unijny bat na dużą gotówkę. Limit 10 000 euro wchodzi w krew

Jedną z najważniejszych zmian, która realnie wpływa na rynek w 2026 roku, jest pełne wdrożenie unijnych przepisów z pakietu AML (Anti-Money Laundering). Bruksela od dawna dążyła do ujednolicenia limitów płatności gotówkowych w całej Wspólnocie, aby utrudnić życie przestępcom finansowym i terrorystom. Efektem jest górny limit płatności gotówkowej dla transakcji handlowych ustalony na poziomie 10 000 euro.

Co to oznacza w praktyce dla Polaka robiącego zakupy w 2026 roku? Przy obecnym kursie walut mówimy o kwocie w granicach nieco ponad 40-45 tysięcy złotych. Jeśli planujesz zakup luksusowej biżuterii, drogiego sprzętu RTV, dzieła sztuki czy używanego samochodu w komisie i wartość tej transakcji przekracza ten próg, sprzedawca ma prawny zakaz przyjęcia od Ciebie gotówki. Transakcja musi zostać sfinalizowana przelewem lub kartą.

Przepis ten uderza przede wszystkim w rynek wtórny motoryzacji oraz rynek dóbr luksusowych. Do tej pory wielu handlarzy preferowało gotówkę „do ręki”. Od teraz, przyjęcie walizki pieniędzy za auto warte 60 tysięcy złotych jest nielegalne i w razie kontroli narazi obie strony na poważne konsekwencje. Warto o tym pamiętać, negocjując cenę – argument „płacę gotówką i biorę od ręki” traci na mocy, gdy kwota jest wysoka.

Przedsiębiorcy pod lupą. Limit 15 000 zł to świętość

Dla osób prowadzących działalność gospodarczą rok 2026 nie przynosi poluzowania. W relacjach B2B (firma z firmą) obowiązuje sztywny limit płatności gotówkowych wynoszący 15 000 złotych brutto. Każda faktura opiewająca na kwotę wyższą musi zostać opłacona przelewem bankowym, i to najlepiej z wykorzystaniem mechanizmu podzielonej płatności (Split Payment), jeśli dotyczy to towarów wrażliwych.

Co się stanie, jeśli przedsiębiorca zapłaci gotówką za fakturę na 20 000 złotych? Sankcja jest bolesna: nie będzie mógł zaliczyć tego wydatku do kosztów uzyskania przychodu. W praktyce oznacza to, że zapłaci wyższy podatek dochodowy, tak jakby tego wydatku w ogóle nie poniósł. To mechanizm, który skutecznie zniechęca firmy do obrotu gotówkowego. Warto pamiętać, że limit ten dotyczy jednorazowej wartości transakcji, bez względu na liczbę wynikających z niej płatności. Dzielenie płatności na mniejsze raty (np. 4 razy po 5000 zł) nic nie da, jeśli całość umowy opiewa na 20 000 zł. Urząd Skarbowy sumuje te kwoty i kwestionuje koszty.

Wypłata w banku? Przygotuj się na „przesłuchanie”

Kolejnym obszarem, w którym Polacy odczuwają zmiany w 2026 roku, są bezpośrednie kontakty z bankami. Chcesz wypłacić z własnego konta większą sumę, np. 30 000 złotych na remont mieszkania, bo ekipa „nie ma terminala”? Możesz napotkać opór.

Banki są zobligowane przepisami o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy do monitorowania transakcji klientów. W przypadku zlecenia wypłaty gotówkowej przekraczającej określone progi (często jest to równowartość 15 000 euro, ale banki mają swoje, niższe wewnętrzne limity bezpieczeństwa), kasjer ma obowiązek zapytać o źródło pochodzenia środków oraz cel wypłaty. Odpowiedź „to moja sprawa” może skutkować wstrzymaniem transakcji, a nawet blokadą rachunku do wyjaśnienia.

Co więcej, wiele banków w 2026 roku drastycznie ograniczyło obsługę gotówkową w placówkach. Wprowadzono wysokie prowizje za wypłatę w okienku (nawet 10-20 zł od transakcji), promując korzystanie z bankomatów. Te jednak też mają swoje limity – często jednorazowo nie wypłacimy więcej niż 4000 czy 5000 złotych, co zmusza do wielokrotnych operacji lub szukania maszyn innego operatora.

Czy sklep może odmówić przyjęcia gotówki?

To pytanie wraca jak bumerang. W 2026 roku zasada jest prosta: co do zasady, sprzedawca w punkcie handlowym na terenie Polski nie może odmówić przyjęcia prawnych środków płatniczych, jakimi są banknoty i monety emitowane przez NBP. Istnieją jednak wyjątki.

Odmowa jest uzasadniona, gdy:

• Punkt sprzedaży jest wyraźnie oznaczony jako bezgotówkowy (np. kasy samoobsługowe, automaty vendingowe, specyficzne punkty usługowe w internecie).
• Klient chce zapłacić bardzo dużą liczbę monet (np. worek groszówek), co sparaliżowałoby pracę kasjera.
• Wartość transakcji przekracza ustawowe limity AML (wspomniane wyżej 10 tys. euro).

Niemniej jednak, UOKiK monitoruje sytuację i karze sieci handlowe, które bezprawnie wykluczają gotówkę. Jeśli w zwykłym sklepie spożywczym ekspedientka odmawia przyjęcia banknotu 200 zł „bo nie ma wydać” lub „bo tylko kartą”, teoretycznie łamie prawo, choć w praktyce egzekwowanie tego przez klienta przy kasie jest trudne.

GIIF patrzy na Twoje przelewy i wypłaty

W tle tych wszystkich limitów działa Generalny Inspektor Informacji Finansowej (GIIF). To potężna instytucja, do której trafiają raporty o wszystkich transakcjach ponadprogowych (powyżej 15 000 euro) oraz o wszelkich transakcjach „podejrzanych”, niezależnie od kwoty. W 2026 roku algorytmy analizujące te dane są jeszcze bardziej zaawansowane.

Jeśli nagle zaczniesz regularnie wypłacać z bankomatu kwoty rzędu 3-4 tysięcy złotych dziennie, system bankowy może oflagować to jako anomalię. Podobnie, jeśli wpłacisz gotówkę we wpłatomacie, a kwota ta nie będzie miała pokrycia w Twoich oficjalnych dochodach. Urzędy skarbowe mają coraz łatwiejszy dostęp do tych danych, co sprawia, że ukrywanie dochodów w gotówce staje się sportem ekstremalnym.

Co to oznacza dla Ciebie? – Jak płacić w 2026 roku?

Nowa rzeczywistość finansowa wymaga zmiany przyzwyczajeń. Oto praktyczny poradnik, jak nie narazić się na stres przy kasie czy w banku:

• Planuj większe zakupy z wyprzedzeniem: Jeśli zamierzasz kupić samochód lub drogi sprzęt, załóż, że będziesz musiał zrobić przelew. Upewnij się, że masz podniesione limity transakcyjne w bankowości internetowej (domyślnie są często ustawione nisko dla bezpieczeństwa).
• Sprawdź cennik swojego konta: W 2026 roku wiele banków podniosło opłaty za korzystanie z „obcych” bankomatów oraz za wypłaty w oddziale. Może się okazać, że wyjęcie 1000 zł będzie Cię kosztować dodatkowe 15 zł prowizji, jeśli nie spełnisz warunków promocji.
• Nie bój się pytań w banku: Jeśli kasjer pyta o cel wypłaty dużej gotówki, odpowiedz zgodnie z prawdą (np. „remont”, „darowizna dla córki”). To procedura AML, a nie wścibstwo pracownika. Odmowa odpowiedzi jest dla banku sygnałem alarmowym.
• Trzymaj „żelazną rezerwę”: Mimo cyfryzacji, awarie terminali w 2026 roku wciąż się zdarzają. Warto mieć w portfelu 200-300 zł w gotówce na tzw. czarną godzinę, ale nie ma sensu trzymać w „skarpecie” oszczędności życia, bo ich wpłacenie do banku w przyszłości może wymagać tłumaczenia się przed urzędem skarbowym ze źródeł pochodzenia majątku (tzw. nieujawnione źródła przychodów są opodatkowane stawką sankcyjną 75%).
• Jesteś przedsiębiorcą? Pilnuj faktur: Pamiętaj o limicie 15 000 zł. Nawet jeśli kontrahent kusi rabatem za płatność gotówką, ryzyko utraty kosztów podatkowych zazwyczaj przewyższa ten zysk.

Rok 2026 to czas, w którym transparentność staje się walutą samą w sobie. Choć gotówka daje poczucie anonimowości i niezależności, system prawny i bankowy skutecznie zaciska pętlę wokół obrotu papierowym pieniądzem. Kluczem do spokoju jest świadomość limitów i dostosowanie do nich swoich codziennych nawyków płatniczych.