Dramat milionów Polaków. Podwyżka dotknie każdego z nas. Są najnowsze dane

Wyższy rachunek za mieszkanie, droższe dojazdy, kolejne zmiany cenników usług. Dla domowego budżetu kilka podwyżek naraz może oznaczać znacznie większy problem niż sam wzrost ceny jednego produktu. Najnowsze dane pokazują, że presja na ceny utrzymuje się, a firmy w wielu branżach przygotowują następne zmiany. Przed nami także 2027 rok, dla którego ekonomiści podnieśli prognozy inflacji. Warto przyjrzeć się liczbom, bo właśnie w szczegółach widać, gdzie pieniądze uciekają najszybciej.

Nowy sygnał z firm. W 21 z 22 badanych branż przeważają plany podwyżek

12 listopada 2026 roku Biuro Inwestycji i Cykli Ekonomicznych opublikowało najnowszą analizę Wskaźnika Przyszłej Inflacji. BIEC zwróciło uwagę na październikowe badania GUS dotyczące przedsiębiorstw przemysłowych. Przewaga odsetka firm planujących podwyżki nad odsetkiem zamierzających obniżać ceny przekroczyła 10 punktów procentowych. Rok wcześniej wynosiła około 1 punktu. W 21 z 22 badanych branż dominowały plany wzrostu cen. Przewagę zamiarów obniżek odnotowano jedynie w przemyśle skórzanym. To aktualny sygnał dotyczący decyzji, które przedsiębiorcy rozważają na najbliższe miesiące.

BIEC wskazuje, że szczególnie silne deklaracje podwyżek pojawiają się w energetyce oraz przetwórstwie metalowym i chemicznym. Są to branże zużywające dużo energii. Mocniejsze zamiary podnoszenia cen zgłaszają większe przedsiębiorstwa. Zmiany u dużego dostawcy mogą następnie zwiększać koszty jego mniejszych odbiorców, a ci uwzględniają je przy ustalaniu własnych cenników. Tak presja cenowa może przechodzić między firmami, zanim dotrze do końcowego klienta. Na wysokość rachunku w sklepie lub punkcie usługowym pracują więc również koszty powstające znacznie wcześniej.

GUS podał nowe liczby. Mieszkanie i transport drożeją szybciej niż średnia

Dane opublikowane 13 listopada przez GUS potwierdziły, że październikowa inflacja wyniosła 3,5 proc. rok do roku. W stosunku do września ceny spadły o 0,4 proc. Roczny wzrost cen usług sięgnął 4,9 proc., a towarów 2,9 proc. Za średnią kryją się jednak duże różnice między wydatkami. Użytkowanie mieszkania lub domu wraz z nośnikami energii podrożało o 5,7 proc., a transport o 10,4 proc. Zestawienie poszczególnych kategorii pokazuje, dlaczego odczucia gospodarstw domowych mogą tak bardzo się różnić.

Największą część dodatkowych kosztów można odczuwać tam, gdzie wydatki powtarzają się regularnie. Rachunek za ogrzewanie, utrzymanie domu czy dojazdy trzeba opłacać co miesiąc. Zakup nowej kurtki albo wymianę wyposażenia łatwiej przesunąć. Rodzina przeznaczająca dużą część dochodu na pierwszą grupę potrzeb odczuje wzrost cen inaczej niż gospodarstwo z większą swobodą wyboru zakupów. O rzeczywistym obciążeniu decyduje udział poszczególnych wydatków we własnym budżecie, dlatego warto sprawdzić go na podstawie rachunków i historii płatności.

Co stało za ostrzeżeniem Grant Thornton?

Raport Grant Thornton, od którego zaczęła się dyskusja o kolejnych podwyżkach, został opublikowany 2 stycznia 2026 roku. W badaniu 60 proc. średnich i dużych firm deklarowało zamiar podniesienia cen w ciągu kolejnych 12 miesięcy, a 3 proc. planowało obniżki. Wśród przedsiębiorstw zapowiadających wzrost cen najczęściej wskazywanym przedziałem było 5-7 proc. Wybrało go 38 proc. tej grupy. Już wtedy istotny był więc zarówno zasięg planowanych zmian, jak i ich skala w firmach, które zamierzały aktualizować swoje cenniki.

Polska część badania obejmowała 100 właścicieli i członków zarządów średnich oraz dużych przedsiębiorstw. Wywiady telefoniczne przeprowadziła firma Biostat w listopadzie 2025 roku. Te wyniki opisują plany określonej grupy firm na 2026 rok. Dzisiejszy obraz uzupełniają listopadowa analiza BIEC, najnowsze dane o faktycznych cenach oraz projekcja na kolejny rok. Z punktu widzenia kupującego najważniejsze jest połączenie tych informacji: co przedsiębiorcy zamierzają zrobić, które ceny już wzrosły i jakie wydatki mogą obciążyć budżet w następnych miesiącach.

NBP podniósł prognozę na 2027 rok. Średnia inflacja ma wynieść 4,2 proc.

Listopadowa projekcja Narodowego Banku Polskiego, której szczegóły przedstawiono 6 listopada, zakłada średnioroczną inflację na poziomie 4,2 proc. w 2027 roku. W projekcji lipcowej było to 2,7 proc. Różnica wynosi 1,5 punktu procentowego. Według centralnej ścieżki wzrost cen w pierwszym i drugim kwartale przyszłego roku ma wynosić po 4,6 proc. rok do roku, później stopniowo słabnąć. Oznaczałoby to, że największa presja na portfele utrzyma się na początku roku, choć jej rozkład między poszczególne produkty i usługi będzie różny.

Projekcję przygotowano przy założeniu niezmienionych stóp procentowych NBP i z wykorzystaniem danych dostępnych do 15 października. Jej wynik zależy od przyjętych warunków oraz późniejszych wydarzeń gospodarczych. Dla domowego planowania to sygnał, żeby zostawić w budżecie miejsce na wzrost kosztów. Szczególnie istotna będzie sytuacja gospodarstw, które już teraz wydają niemal cały dochód. Przy małej miesięcznej nadwyżce nawet wzrost wydatków o kilkaset złotych może pochłonąć pieniądze odkładane na naprawy, wakacje lub nieprzewidziane potrzeby.

Ile to oznacza w złotych? Przy wydatkach 6000 zł różnica przekracza 3000 zł rocznie

Skalę problemu łatwiej zrozumieć po przeliczeniu procentów na zwykłe wydatki. Jeśli koszyk zakupów i usług kosztujący 6000 zł miesięcznie podrożeje o 4,2 proc., na zachowanie tej samej ilości zakupów potrzeba będzie dodatkowych 252 zł miesięcznie. W ciągu pełnych 12 miesięcy to 3024 zł. Taki sam wzrost procentowy oznacza 168 zł miesięcznie przy wydatkach 4000 zł oraz 336 zł przy wydatkach 8000 zł. Poniższe obliczenia dotyczą stałego koszyka i pokazują koszt utrzymywania wyższego poziomu cen przez cały rok.

To model ilustrujący zmianę cen przy niezmienionej ilości zakupów. W praktyce rodzina może ograniczyć część wydatków, zmienić sklep albo zrezygnować z usługi. Wtedy kwota pobrana z konta wzrośnie mniej, ale za tę samą sumę otrzyma mniej produktów lub rzadziej skorzysta z wybranych świadczeń. Dobrze widać to przy stałym budżecie na zakupy: jeżeli ceny wzrosną o 5 proc., a limit wydatków pozostanie taki sam, trzeba zmniejszyć zakupy albo znaleźć tańsze odpowiedniki. Utrzymanie sumy wydatków wymaga wówczas dodatkowych decyzji.

Dlaczego kilka niewielkich zmian może zabrać całą miesięczną nadwyżkę?

Weźmy przykładowe gospodarstwo, które po opłaceniu wszystkich potrzeb odkłada 400 zł miesięcznie. Załóżmy, że koszty mieszkania zwiększą się o 100 zł, dojazdy o 70 zł, zakupy spożywcze o 80 zł, a pozostałe usługi łącznie o 50 zł. Suma podwyżek wyniesie 300 zł miesięcznie, czyli 3600 zł w skali roku. Z dotychczasowej nadwyżki zostanie 100 zł. To własny przykład rachunkowy, pokazujący sytuację przy takich konkretnych zmianach. Każda pozycja osobno może wydawać się do udźwignięcia, lecz razem ograniczają możliwość oszczędzania o trzy czwarte.

Podobny mechanizm działa przy kolejnych podwyżkach rozłożonych w czasie. Jeżeli produkt kosztował 100 zł, następnie podrożał o 10 proc., a później o kolejne 3 proc., jego cena wynosi 113,30 zł. Druga podwyżka jest mniejsza, ale nalicza się ją już od 110 zł. Wzrost o 3 proc. po wcześniejszej drożyźnie oznacza dalsze zwiększenie wysokiego rachunku. Dlatego gospodarstwo, które wcześniej zużyło oszczędności na pokrywanie rosnących kosztów, może mieć problem także z podwyżkami wyraźnie mniejszymi niż te sprzed kilku lat.

Drożej robi się również u producentów

Kolejną ważną informację przyniosły dane GUS o cenach produkcji sprzedanej przemysłu. We wrześniu 2026 roku były one o 6,1 proc. wyższe niż rok wcześniej i o 0,7 proc. wyższe niż w sierpniu. Wskaźnik ten opisuje inny etap obrotu niż ceny płacone przez konsumentów. Pomaga jednak ocenić, z jaką presją mierzą się firmy kupujące materiały, półprodukty czy towary do dalszej sprzedaży. Zmiana warunków dostaw może skłaniać je do podniesienia cen, zmniejszenia marży lub szukania oszczędności w prowadzeniu działalności.

Przełożenie kosztów na cenę końcową zależy od ich udziału w całym produkcie. Załóżmy, że wytworzenie określonego towaru kosztuje firmę 100 zł, z czego 30 zł przypada na materiał. Jeśli tylko ten materiał podrożeje o 20 proc., jego koszt wzrośnie do 36 zł, a całkowity koszt wytworzenia do 106 zł. To wzrost o 6 proc. Dalsza decyzja cenowa zależy od marży i możliwości sprzedaży. Warto więc patrzeć na cały rachunek kosztów, bo ten sam wzrost ceny surowca może mieć różne skutki w poszczególnych branżach.

Paliwa i energia zdecydują o części przyszłych rachunków

W analizie z 30 października ekonomiści PKO BP wskazywali, że spadek cen paliw o 9,7 proc. w porównaniu z poprzednim miesiącem obniżył roczny wskaźnik inflacji o blisko 0,8 punktu procentowego. Jednocześnie ceny paliw pozostawały o 21,7 proc. wyższe niż rok wcześniej. Zestawienie tych dwóch zmian dobrze pokazuje, dlaczego poprawa widoczna przy ostatnim tankowaniu może współistnieć z wysokim kosztem dojazdów w porównaniu z poprzednim rokiem. Dla kierowcy ważne pozostają cena litra oraz liczba kilometrów, które musi regularnie przejeżdżać.

PKO BP zwracało również uwagę na znaczenie przyszłych taryf energii i gazu oraz decyzji dotyczących mechanizmów ochronnych. W swoim scenariuszu z końca października bank przyjmował zakończenie programu Ceny Paliwa Niżej z końcem roku, co mogłoby ponownie zwiększyć inflację. To założenie prognozy, od którego zależy część wyliczonej ścieżki cen. Dla odbiorcy rachunków oznacza to potrzebę sprawdzania konkretnych stawek i okresów ich obowiązywania. Dopiero cena energii, opłaty stałe i przewidywane zużycie pozwalają policzyć, jak zmieni się koszt utrzymania danego domu.

Podwyżka pensji może w dużej części zostać pochłonięta przez ceny

Równolegle pojawiły się nowe dane o planowanych wynagrodzeniach. Z badania WTW przeprowadzonego we wrześniu i październiku wśród 137 pracodawców wynika, że budżety płacowe na 2027 rok mają wzrosnąć średnio o 4,4 proc. Wyniki opisała 9 listopada „Rzeczpospolita”. Badanie obejmowało głównie średnie i duże spółki, a jego wynik dotyczy planów całych budżetów wynagrodzeń. Indywidualna podwyżka będzie zależeć między innymi od pracodawcy, stanowiska i podziału dostępnych środków. Warto uwzględnić to przy planowaniu przyszłych wydatków i opierać je na potwierdzonym dochodzie.

Porównanie można pokazać na prostym założeniu: jeśli czyjś dochód zwiększy się dokładnie o 4,4 proc., a ceny jego własnego koszyka o 4,2 proc., realna poprawa wyniesie około 0,19 proc. Wynika to z podzielenia 1,044 przez 1,042. Nominalnie na konto wpłynie więcej pieniędzy, lecz niemal cała różnica wystarczy na pokrycie droższych zakupów. Przy dochodzie rosnącym wolniej niż własne koszty sytuacja będzie trudniejsza. Dlatego podwyżkę warto oceniać razem z rachunkami, które trzeba będzie z niej finansować.

Jak przygotować domowy budżet na 2027 rok?

Najwięcej powie zestawienie rzeczywistych wydatków z ostatnich trzech miesięcy. Warto osobno zsumować mieszkanie i energię, transport, żywność, zdrowie oraz regularnie kupowane usługi. Następnie do każdej grupy dopisać zapowiedziane już zmiany opłat. Tak powstaje własny rachunek podwyżek, który pokazuje więcej niż przemnożenie całej pensji przez ogólny wskaźnik inflacji. Jeśli dostawca energii, zarządca budynku lub operator usługi podał konkretną nową cenę, to właśnie tę kwotę należy uwzględnić. Pozostałe wydatki można policzyć w kilku wariantach, zależnie od możliwej skali wzrostu.

Przy takim planowaniu warto sprowadzać różnice do pełnego roku. Usługa droższa o 20 zł miesięcznie kosztuje dodatkowo 240 zł rocznie, a wzrost kilku opłat może szybko złożyć się na czterocyfrową sumę. Przed większym zakupem dobrze porównać cenę za kilogram, litr lub sztukę oraz ilość produktu w opakowaniu. Przy abonamentach i umowach znaczenie mają także opłaty dodatkowe oraz czas trwania promocji. Oszczędność należy liczyć dla tej samej ilości produktu i podobnego zakresu usługi, żeby niższa cena na pierwszym rachunku nie przesłoniła kosztów kolejnych miesięcy.

Na koniec trzeba sprawdzić, ile zostaje po pokryciu podstawowych potrzeb w każdym z przyjętych wariantów. Jeśli nadwyżka znika już przy niewielkim wzroście cen, lepiej wcześniej zdecydować, które wydatki można ograniczyć, zmienić lub przesunąć. Szczególnie uważnie warto podejść do nowych stałych zobowiązań, które będą obciążać konto przez cały przyszły rok. Dla gospodarstwa domowego najważniejsza jest suma podwyżek po odjęciu potwierdzonego wzrostu dochodów. To ona pokaże, czy uda się zachować dotychczasowy poziom życia i nadal odkładać pieniądze na nieprzewidziane wydatki.

Michał Wierzbicki

Redaktor naczelny serwisu. Absolwent Wydziału Dziennikarstwa i Nauk Politycznych na Uniwersytecie Warszawskim z blisko 20-letnim doświadczeniem w mediach. Specjalista ds. strategii informacyjnych i komunikacji kryzysowej. Wieloletni praktyk rynków finansowych. W swoich tekstach łączy warsztat dziennikarski z praktyczną wiedzą o podatkach, inwestowaniu i mechanizmach rynkowych, tłumacząc zawiłości ekonomii na język codzienny.