Fala dezinformacji po naruszeniu polskiej przestrzeni powietrznej. Minister nie wyklucza zatrzymań
Po naruszeniu polskiej przestrzeni powietrznej w internecie pojawiła się fala fałszywych i niepotwierdzonych informacji. Wicepremier i minister cyfryzacji Krzysztof Gawkowski przekazał, że sprawą zajmują się m.in. Policja i ABW, a zatrzymań osób odpowiedzialnych za rozpowszechnianie nielegalnych treści nie można wykluczyć.

Centrum Walki z Dezinformacją wskazuje, że w sieci pojawiały się m.in. przekazy sugerujące ukraińską prowokację, nieskuteczność polskiej obrony powietrznej czy rzekome celowe wyolbrzymianie zagrożenia przez władze.
Służby analizują również pochodzenie i sposób rozpowszechniania takich treści.
Gawkowski: zatrzymań nie można wykluczyć
Wicepremier Krzysztof Gawkowski został w niedzielę zapytany o działania podejmowane po fali dezinformacji związanej z wydarzeniami z 20 listopada.
Minister poinformował, że nieprawdziwe informacje są zgłaszane do służb, w tym Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Policji.
Jak zaznaczył, dalsze działania będą zależały od ustaleń organów odpowiedzialnych za bezpieczeństwo.
Gawkowski odniósł się również do wcześniejszych wydarzeń w Krakowie, po których również pojawiła się duża liczba fałszywych informacji.
W tamtej sprawie prowadzone były działania wobec osób odpowiedzialnych za część publikowanych treści.
Zdaniem ministra podobnego scenariusza nie można wykluczyć także teraz.
Nie oznacza to jednak, że samo opublikowanie błędnej informacji automatycznie prowadzi do zatrzymania. Konieczne jest ustalenie, czy konkretne zachowanie narusza przepisy prawa i jaki był charakter działań danej osoby.
Trzy rosyjskie obiekty spadły na terytorium Polski
Fala nieprawdziwych informacji pojawiła się po wydarzeniach z piątku, 20 listopada.
W czasie rosyjskiego ataku na Ukrainę polska przestrzeń powietrzna została naruszona przez trzy obiekty.
Miejsca ich upadku zlokalizowano w:
- Nowym Lipowcu w powiecie biłgorajskim,
- Rudniku nad Sanem w powiecie niżańskim,
- Mołodyczu w powiecie jarosławskim.
W Nowym Lipowcu zidentyfikowano rosyjski pocisk manewrujący Ch-101.
Według wstępnych ustaleń w Rudniku nad Sanem również spadła rakieta, natomiast w Mołodyczu najprawdopodobniej był to dron odrzutowy.
W wyniku zdarzeń nikt w Polsce nie został ranny. Nie odnotowano również uszkodzeń infrastruktury krytycznej.
Centrum Walki z Dezinformacją uruchomiło nadzwyczajny monitoring
Po pierwszych informacjach o naruszeniu przestrzeni powietrznej Centrum Walki z Dezinformacją rozpoczęło nadzwyczajny monitoring polskiej przestrzeni informacyjnej.
Analitycy sprawdzali przede wszystkim media społecznościowe i przekazy pojawiające się bezpośrednio po incydencie.
Według Ministerstwa Cyfryzacji najwięcej takich treści początkowo pojawiało się w serwisie X.
Później obserwowano ich obecność także na TikToku i YouTubie.
Część narracji była podobna do tych, które pojawiały się już podczas wcześniejszych incydentów związanych z wojną w Ukrainie.
Jedna z narracji mówiła o rzekomej ukraińskiej prowokacji
Jednym z najczęściej wskazywanych przez CWD przekazów była teoria, według której zdarzenie miało być ukraińską prowokacją.
W sieci pojawiały się sugestie, że Ukraina miałaby celowo przepuścić rosyjski pocisk w kierunku Polski albo wykorzystać incydent do uzyskania dodatkowego wsparcia finansowego.
Centrum Walki z Dezinformacją zakwalifikowało tego rodzaju przekazy jako narracje dezinformacyjne.
Nie przedstawiono dowodów potwierdzających taki scenariusz.
Polskie władze przekazały natomiast, że obiekty, które spadły na terytorium kraju, pochodziły z Rosji.
Pojawiły się też teorie o stanie wyjątkowym
Drugim dużym wątkiem były przekazy sugerujące, że polskie władze celowo wyolbrzymiają zagrożenie.
Według części publikacji rząd miał wykorzystywać wydarzenia do przygotowania gruntu pod wprowadzenie stanu wyjątkowego.
W niektórych wpisach pojawiały się nawet sugestie, że miałoby to służyć uniemożliwieniu przeprowadzenia przyszłych wyborów parlamentarnych.
CWD wskazało te przekazy jako przykłady teorii spiskowych pojawiających się po incydencie.
Kwestionowano także działanie polskiej obrony powietrznej
Kolejna grupa publikacji dotyczyła skuteczności polskich systemów obrony.
W internecie pojawiały się wpisy przekonujące, że polska obrona powietrzna nie istnieje albo że służby nie wykryły odpowiednio wcześnie zagrożenia.
Pojawiały się również zarzuty dotyczące niezestrzelenia obiektów oraz sposobu ostrzegania mieszkańców.
Samo zadawanie pytań o działanie systemu bezpieczeństwa nie jest oczywiście dezinformacją.
Problem pojawia się wtedy, gdy niepotwierdzone twierdzenia są przedstawiane jako ustalone fakty albo zostają połączone z nieprawdziwymi informacjami dotyczącymi przebiegu zdarzenia.
W sieci pojawiły się również materiały wygenerowane przez AI
Ministerstwo Cyfryzacji poinformowało również o wykryciu materiałów powstałych z wykorzystaniem sztucznej inteligencji.
Wśród nich znalazły się deepfake’i nawiązujące do wypowiedzi i zachowania przedstawicieli polskiego rządu.
Materiały miały między innymi ośmieszać reakcje ministrów oraz podważać wiarygodność oficjalnych komunikatów.
Rozwój narzędzi generatywnych powoduje, że stworzenie fałszywego nagrania, zdjęcia lub wypowiedzi jest dziś znacznie prostsze niż jeszcze kilka lat temu.
Dlatego podczas sytuacji kryzysowych szczególnie ważne jest sprawdzanie źródła materiału przed jego dalszym udostępnieniem.
Pojawiły się kolejne fałszywe przekazy
Według informacji przekazanych przez resort cyfryzacji następnego dnia pojawiły się nowe narracje.
Jedna z nich sugerowała, że szczątki rosyjskich obiektów miały zostać przywiezione na miejsce przez polskie służby.
Druga mówiła, że polskie wojsko nie może samodzielnie reagować na zagrożenie bez wcześniejszej zgody Niemiec.
Ministerstwo wskazywało, że przekazy te miały już znacznie mniejszy zasięg niż pierwsza fala publikacji.
Nie zostały przedstawione dowody potwierdzające takie twierdzenia.
Minister mówi o rosyjskich botach i trollach
Krzysztof Gawkowski ocenił, że część dezinformacyjnych przekazów była wzmacniana przez rosyjskie boty i trolle.
Według ministra nie wszystkie treści powstają jednak poza Polską.
Część jest publikowana lub dalej rozpowszechniana przez polskich użytkowników internetu, którzy nie sprawdzają źródła informacji.
To istotne rozróżnienie.
Osoba udostępniająca nieprawdziwy wpis może nie zdawać sobie sprawy z jego pochodzenia. Z punktu widzenia skuteczności kampanii dezinformacyjnej takie dalsze przekazywanie treści nadal zwiększa jednak jej zasięg.
Nie każda nieprawdziwa informacja oznacza przestępstwo
Zapowiedź możliwych zatrzymań nie oznacza, że za każdy błędny post w internecie grozi odpowiedzialność karna.
Służby muszą oceniać konkretną treść, sposób jej rozpowszechniania oraz to, czy doszło do naruszenia określonych przepisów.
Inaczej wygląda przypadkowe podanie dalej niepotwierdzonej informacji, a inaczej świadome tworzenie fałszywych komunikatów mających np. wywołać panikę, podszywanie się pod instytucję publiczną czy inne działania mogące naruszać prawo.
O ewentualnych dalszych czynnościach mają informować właściwe służby.
Widzisz informację o ataku lub zagrożeniu? Sprawdź ją w ten sposób
W sytuacji dotyczącej bezpieczeństwa państwa najważniejsze jest źródło wiadomości.
Jeżeli w internecie pojawia się informacja o rakietach, zagrożeniu z powietrza, ewakuacji albo działaniach wojska, warto najpierw sprawdzić, czy potwierdziły ją:
- Rządowe Centrum Bezpieczeństwa,
- Dowództwo Operacyjne Rodzajów Sił Zbrojnych,
- Ministerstwo Obrony Narodowej,
- Policja,
- właściwy urząd wojewódzki,
- inne oficjalne służby.
Szczególną ostrożność powinny wzbudzić nagrania bez wskazanego źródła, zrzuty ekranu pozbawione kontekstu oraz wpisy informujące o „ukrywanych przez rząd faktach”, których nie potwierdza żadne wiarygodne źródło.
Warto również sprawdzić datę filmu lub zdjęcia. Podczas kryzysów bardzo często ponownie udostępniane są materiały pochodzące z innych państw albo wcześniejszych wydarzeń.
Jeżeli komunikat ma wywołać natychmiastową panikę, a jednocześnie nie zawiera informacji pozwalających zweryfikować jego pochodzenie, lepiej nie przekazywać go dalej.
Po wydarzeniach z 20 listopada służby nadal analizują aktywność w sieci. Minister cyfryzacji nie wyklucza zatrzymań, ale o odpowiedzialności konkretnych osób będą decydować ustalenia Policji, ABW i innych właściwych organów.

Magister inżynier Technologii Żywienia i szef kuchni. Absolwent Gastronomii i Sztuki Kulinarnej na Uniwersytecie Przyrodniczym w Lublinie. W redakcji łączy inżynierskie podejście do technologii żywności z wieloletnią praktyką za „sterami” profesjonalnej kuchni. Specjalizuje się w prześwietlaniu składów produktów, tropieniu „paragonów grozy” oraz wyjaśnianiu standardów sanitarnych. Jego teksty pomagają czytelnikom nie tylko lepiej gotować, ale przede wszystkim świadomie kupować i jeść bezpiecznie.