Gigantyczne kontrole urzędów skarbowych i drakońskie kary. W 2026 roku nawet 96 120 zł kary

W 2025 roku Krajowa Administracja Skarbowa przeprowadziła o ponad 11 proc. mniej kontroli niż rok wcześniej. Jednak jednocześnie łączna wartość wykrytych nieprawidłowości wzrosła o 29 proc. i przekroczyła 19 mld zł. Fiskus zmienił tylko taktykę. I od 2026 roku ma do dyspozycji nowe narzędzie, które zmienia zasady gry na poziomie każdej faktury.

Wyższe kary bez nowej ustawy – wystarczyła podwyżka płacy minimalnej

Polski system kar skarbowych działa na zasadzie automatycznego mechanizmu waloryzacji. Kodeks karny skarbowy (ustawa z 10 września 1999 r., tekst jedn. Dz.U. z 2025 r., poz. 633 ze zm.) zapisuje kary nie w złotówkach, lecz jako wielokrotności minimalnego wynagrodzenia za pracę. Każda podwyżka płacy minimalnej automatycznie, bez uchwały Sejmu, podnosi każdą stawkę w kodeksie.

Od 1 stycznia 2026 roku płaca minimalna wynosi 4 806 zł brutto – to wynika z rozporządzenia Rady Ministrów z 11 września 2025 r. (Dz.U. 2025, poz. 1242). Wzrost o 140 zł w stosunku do 2025 roku przełożył się na wzrost wszystkich stawek kar skarbowych. Poniższa tabela pokazuje, jak zmieniły się kluczowe limity:

Rodzaj kary	Podstawa (KKS)	Stawka 2025 (min. 4 666 zł)	Stawka 2026 (min. 4 806 zł)	Zmiana
Mandat karny (max)	art. 137 KKS – 5x min.	23 330 zł	24 030 zł	+700 zł
Mandat karny (min)	art. 137 KKS – 1/10 min.	466,60 zł	480,60 zł	+14 zł
Grzywna sądowa za wykroczenie (max)	art. 48 KKS – 20x min.	93 320 zł	96 120 zł	+2 800 zł
Próg wykroczenie/przestępstwo skarbowe	art. 53 § 3 KKS – 5x min.	23 330 zł	24 030 zł	+700 zł
Grzywna za przestępstwo skarbowe (max, 720 stawek)	art. 23 KKS	44,79 mln zł	46,14 mln zł	+1,35 mln zł

Źródło: Kodeks karny skarbowy (Dz.U. z 2025 r., poz. 633 ze zm.); rozporządzenie Rady Ministrów z 11 września 2025 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę (Dz.U. 2025, poz. 1242). Stawka dzienna przy przestępstwie skarbowym: 1/30 płacy minimalnej = 160,20 zł; przy 720 stawkach dziennych max. grzywna = 46 137 600 zł.

Mechanizm ten oznacza, że jeśli w 2027 roku płaca minimalna wzrośnie do planowanych ok. 5 000 zł, wszystkie powyższe limity automatycznie wzrosną proporcjonalnie – bez żadnej dodatkowej legislacji.

Ulga miała przyjść, ale prezydent ją zablokował

W lipcu 2025 roku Sejm uchwalił nowelizację KKS i Ordynacji podatkowej jako część rządowego pakietu deregulacyjnego. Ustawa miała zmniejszyć górny pułap kar za przestępstwa skarbowe o charakterze formalnym – czyli takie, które naruszają przepisy, ale nie powodują bezpośrednich strat w podatkach, jak np. niezłożenie w terminie informacji o nabyciu firmowego auta. Górny limit grzywien sądowych miał spaść z 720 do 480 stawek dziennych przy poważniejszych czynach i z 240 do 120 stawek przy lżejszych.

25 sierpnia 2025 roku prezydent Karol Nawrocki zawetował ustawę. „Nie godzę się na to, aby w dramatycznej sytuacji polskich finansów publicznych obniżać kary za przestępstwa finansowe” – powiedział na konferencji prasowej. Szef Kancelarii Prezydenta Zbigniew Bogucki ocenił propozycję jako „kuriozalną” i dodał, że rząd ma „gigantyczną dziurę budżetową”.

Skutek praktyczny jest jednoznaczny: żadne złagodzenie kar skarbowych nie weszło w życie. Kary rosną automatycznie wraz z płacą minimalną, a weto zablokowało jedyną inicjatywę legislacyjną, która mogła je obniżyć. Jeśli Sejm chce odrzucić weto, potrzebuje 3/5 głosów – na razie taki scenariusz nie jest zapowiadany.

Mniej kontroli, więcej pieniędzy – nowa taktyka KAS w liczbach

Pełne dane za 2025 rok pokazują skalę zmiany modelu działania skarbówki:

Wskaźnik	2024	2025	Zmiana
Kontrole podatkowe (liczba)	9 829	8 722	-11,3%
Kontrole celno-skarbowe (liczba)	wyższe	spadek o 27,4%	-27,4%
Ustalenia z kontroli celno-skarbowych	4,45 mld zł	6,52 mld zł	+46,4%
Czynności sprawdzające (liczba działań)	~2,41 mln	blisko 2,64 mln	+9,4%
Wartość ustaleń z czynności sprawdzających	wyższa	wzrost ok. 28%	+28%
Łączna wartość ustaleń KAS	~14,7 mld zł	ponad 19 mld zł	+29,1%
Wykryte fikcyjne faktury (liczba)	ok. 292 tys.	376,8 tys.	+29%
Wartość fikcyjnych faktur	8,71 mld zł	10,9 mld zł	+25%
Skuteczność kontroli podatkowych	98,6%	99,2% (I półr.)	+0,6 pp.

Źródło: Ministerstwo Finansów, KAS – dane za 2025 rok opublikowane luty 2026 r.; dane o skuteczności 99,2% za I półrocze 2025 r. Dane za pełny rok 2025 dotyczące skuteczności nie zostały jeszcze opublikowane osobno.

Kluczowy wniosek: KAS przeprowadza o ponad 27 proc. mniej kontroli celno-skarbowych, ale wyciąga z nich o 46 proc. więcej pieniędzy. To nie przypadek – wynika z precyzyjnego typowania. Jak wskazuje prof. UŁ Piotr Krajewski w komentarzu dla portalu Dlahandlu.pl, wysoka skuteczność kontroli nie oznacza, że urzędnicy pracują lepiej – oznacza, że algorytmy typujące stały się na tyle precyzyjne, że do kontroli trafiają niemal wyłącznie podmioty, u których nieprawidłowości już zostały wstępnie stwierdzone w danych.

KSeF od lutego i kwietnia 2026 – nowe oko fiskusa na każdej fakturze

Rok 2026 przyniósł zmianę, której skala jest porównywalna z wprowadzeniem JPK. Krajowy System e-Faktur stał się obowiązkowy – etapowo, zgodnie z ustawą podpisaną przez prezydenta 27 sierpnia 2025 roku:

Termin	Kogo dotyczy	Obowiązek
1 lutego 2026 r.	Wszyscy przedsiębiorcy	Obowiązek odbierania faktur przez KSeF
1 lutego 2026 r.	Duże firmy (obrót powyżej 200 mln zł w 2025 r.)	Obowiązek wystawiania faktur przez KSeF
1 kwietnia 2026 r.	Pozostałe firmy (mikro, małe, średnie)	Obowiązek wystawiania faktur przez KSeF
1 stycznia 2027 r.	Najmniejsze firmy (sprzedaż do 10 tys. zł miesięcznie)	Pełny obowiązek KSeF

Dla organów podatkowych KSeF to skok jakościowy w dostępie do danych. Do tej pory JPK_VAT pokazywał fiskusowi sumaryczne kwoty transakcji – KSeF daje wgląd w każdą pojedynczą fakturę w czasie zbliżonym do rzeczywistego. Każda niespójność między wystawioną fakturą a deklaracją podatkową jest wykrywana automatycznie, bez wszczynania kontroli.

Istotna pułapka, o której wielu przedsiębiorców nie wie: obowiązek odbierania faktur przez KSeF dotyczy wszystkich od 1 lutego – niezależnie od wielkości firmy. Jeśli Twój dostawca ma obroty powyżej 200 mln zł rocznie i wystawia faktury w KSeF od lutego, a Ty nie masz skonfigurowanego dostępu do systemu – faktury zakupowe żyją w systemie MF i nie trafiają do Twojej księgowości. To może skutkować błędami w VAT, które system wykryje automatycznie.

Czynności sprawdzające zamiast kontroli – czym to grozi w praktyce

Zmiana taktyki KAS to nie tylko statystyka. Ma konkretne konsekwencje dla podatnika. Pełna kontrola podatkowa ma precyzyjnie określone ramy: czas trwania, prawa podatnika, możliwość odwołania na każdym etapie. Czynności sprawdzające są znacznie mniej sformalizowane.

Na podstawie art. 274-280 Ordynacji podatkowej (tekst jedn. Dz.U. z 2025 r., poz. 111 ze zm.) organ podatkowy może w ramach czynności sprawdzających żądać złożenia wyjaśnień, korekty deklaracji, przedstawienia dokumentów – bez wszczynania formalnego postępowania. Nie ma ograniczeń co do częstotliwości ani okresu objętego sprawdzeniem. W 2025 roku KAS przeprowadziło blisko 2,64 mln takich działań – to o 9,4 proc. więcej niż rok wcześniej. Wartość ustaleń z czynności sprawdzających wzrosła o ok. 28 proc.

W praktyce oznacza to, że większość podatników, którzy „mieli kontakt ze skarbówką” w 2025 roku, nie przeszła przez formalną kontrolę. Dostali wezwanie, wyjaśnili sprawę lub złożyli korektę – i na tym się skończyło. To pozornie korzystne, bo krótsze i mniej stresujące. Ale uwaga: złożona w odpowiedzi na czynności sprawdzające korekta deklaracji nie korzysta z dobrodziejstwa czynnego żalu. Podatnik, który koryguje deklarację po wszczęciu postępowania, nie unika kary za wykroczenie skarbowe – unika jej tylko ten, kto koryguje z własnej inicjatywy, zanim organ podejmie jakiekolwiek działanie.

Warszawa w centrum: fikcyjne faktury i kontrole branżowe

Dane KAS za 2025 rok wskazują branże najczęściej kontrolowane – wśród nich budownictwo, branża spożywcza i handlowa, usługi finansowe oraz e-commerce. Warszawa jako centrum gospodarcze skupia nieproporcjonalnie dużą część postępowań – szczególnie tych dotyczących VAT i fikcyjnych faktur. W 2025 roku łączna wartość wykrytych fikcyjnych faktur wzrosła do 10,9 mld zł – to najwyższy poziom od 2017 roku. Skala wzrostu (o 25 proc. względem 2024 roku) wynika częściowo ze wzrostu wykrywalności, ale też ze wzrostu samego zjawiska, szczególnie w obrocie między firmami budowlanymi i pośrednikami handlowymi.

Urząd Skarbowy Warszawa-Śródmieście obsługuje największą koncentrację podmiotów ze statusem dużego podatnika w Polsce – firmy z obrotem powyżej 50 mln euro rocznie. To właśnie te podmioty jako pierwsze od 1 lutego 2026 mają obowiązek wystawiania faktur przez KSeF i jako pierwsze będą pod pełną kontrolą krzyżową danych z systemu.

Co to oznacza dla Ciebie? Pięć konkretnych działań, zanim pojawi się wezwanie

1. Sprawdź, czy jesteś już w KSeF – nawet jeśli nie musisz wystawiać faktur
Od 1 lutego 2026 roku odbieranie faktur przez KSeF jest obowiązkowe dla wszystkich przedsiębiorców. Jeśli Twój dostawca ma duży obrót i wystawia faktury w systemie, musisz mieć aktywne uprawnienia w KSeF, żeby je zobaczyć. Wejdź na ksef.gov.pl i sprawdź, czy konto firmy jest założone i kto ma uprawnienia do pobierania faktur. Brak konfiguracji = faktury zakupowe znikają z obiegu i pojawiają się błędy w VAT.

2. Złóż korektę ZANIM dostaniesz pismo – różnica prawna jest ogromna
Korekta deklaracji złożona z własnej inicjatywy przed jakimkolwiek działaniem organu podatkowego to czynny żal w rozumieniu art. 16 KKS – gwarantuje uniknięcie kary za wykroczenie lub przestępstwo skarbowe. Korekta złożona po wezwaniu w ramach czynności sprawdzających tej ochrony nie daje. Jeśli wiesz, że w rozliczeniach za ostatnie lata był błąd – koryguj teraz, nie po wezwaniu.

3. JPK_CIT od 2025 – sprawdź, czy to już Twój obowiązek
Od 1 stycznia 2025 roku duże podmioty (przychody powyżej 50 mln euro lub należące do podatkowych grup kapitałowych) mają obowiązek przesyłania JPK_CIT. Od 2026 roku obowiązek rozszerzył się na wszystkich podatników CIT. Plik przesyła się wraz z zeznaniem rocznym CIT-8. Niespójna z nim deklaracja to automatyczna flaga w systemie KAS.

4. Dokumentuj wydatki, które mogą wzbudzić wątpliwości
Automatyczne systemy KAS wykrywają dwa wzorce natychmiast: znaczne wydatki przy niskich dochodach oraz wysoki standard życia przy wykazywanych stratach w działalności. Jeśli w 2025 lub 2026 roku kupiłeś nieruchomość, auto lub dokonałeś inwestycji o wartości powyżej równowartości 15 tys. euro – upewnij się, że masz dokumentację źródła finansowania. Transakcje powyżej tej kwoty są automatycznie zgłaszane do GIIF (Generalny Inspektor Informacji Finansowej).

5. Jeśli dostałeś wezwanie – masz 7 dni, nie zwlekaj
Wezwanie do złożenia wyjaśnień w ramach czynności sprawdzających (art. 274a Ordynacji podatkowej) określa termin odpowiedzi. Zwykle 7-14 dni. Brak reakcji skutkuje wszczęciem formalnej kontroli lub postępowania podatkowego. Nie ignoruj pisma, nawet jeśli wydaje się niegroźne – odpowiedz na piśmie, skompletuj dokumenty i rozważ konsultację z doradcą podatkowym. Koszt dobrego doradcy za jedną konsultację (300-500 zł) jest istotnie niższy niż mandat karny.