Komornik potrąca pieniądze z emerytury? Tego świadczenia nie może zająć – ZUS wypłaci je bez potrąceń

Zobaczyłeś na koncie przelew niższy, niż się spodziewałeś, albo dostałeś pismo od komornika i teraz zastanawiasz się, co jeszcze może zniknąć z Twojej emerytury? Jest jedna kwota, o którą nie musisz się martwić w ogóle. Gorzej wygląda sprawa z samym świadczeniem podstawowym oraz z pieniędzmi, które już wpłynęły na konto bankowe – tam obowiązują zupełnie inne zasady, które warto znać osobno, bo mieszanie tych trzech spraw ze sobą to najczęstszy powód nieporozumień między emerytami a komornikami.

Czternastka nie zniknie, niezależnie od rodzaju długu

Ochronę czternastej emerytury wprost reguluje art. 10 ustawy z 26 maja 2023 roku o kolejnym dodatkowym rocznym świadczeniu pieniężnym dla emerytów i rencistów (Dz.U. z 2025 r. poz. 183, tekst jednolity): „z kwoty dodatkowego świadczenia nie dokonuje się potrąceń i egzekucji”. Ten sam mechanizm chroni trzynastkę na mocy art. 11 analogicznej ustawy z 9 stycznia 2020 roku. Ochrona obejmuje całą kwotę świadczenia i działa niezależnie od rodzaju długu – dotyczy to również zaległości alimentacyjnych, które w innych sytuacjach traktowane są przez prawo znacznie surowiej niż pozostałe zobowiązania. ZUS po prostu nie ma prawnej możliwości potrącenia z tych pieniędzy ani złotówki, zanim trafią one do emeryta.

Podstawowa emerytura rządzi się zupełnie innymi zasadami

Comiesięczne świadczenie emerytalne to inna sprawa – podlega zajęciu, choć z ograniczeniami. Przy zwykłych długach, niezwiązanych z alimentami, komornik może potrącić maksymalnie 25 procent świadczenia, a niezależnie od tego progu świadczeniobiorcy musi zawsze zostać co najmniej 1401,57 zł – to kwota wolna od zajęcia obowiązująca od 1 marca 2026 roku. Ponieważ najniższa emerytura w 2026 roku wynosi 1978,49 zł brutto, czyli więcej niż wspomniana kwota wolna, może ona zostać częściowo zajęta – w całości chronione jest dopiero świadczenie równe kwocie wolnej lub od niej niższe. Przy zadłużeniu z tytułu odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej lub placówce opiekuńczo-leczniczej limit potrącenia rośnie do 50 procent, a przy zaległościach alimentacyjnych – do 60 procent, z dużo niższą kwotą wolną, wynoszącą 849,42 zł.

Rodzaj zadłużenia	Maksymalne potrącenie	Kwota wolna od zajęcia
Długi cywilnoprawne (kredyty, pożyczki, rachunki)	25% świadczenia	1401,57 zł
Odpłatność za DPS lub zakład opiekuńczo-leczniczy	50% świadczenia	ustalana indywidualnie
Zaległości alimentacyjne	60% świadczenia	849,42 zł
Czternasta i trzynasta emerytura, niezależnie od długu	0%	100% świadczenia

Pieniądze na koncie bankowym tracą swoją „tożsamość”

Tu zaczyna się część, która najczęściej zaskakuje. Gdy pieniądze – jakiekolwiek, nie tylko emerytura – trafiają na rachunek bankowy, dla banku i komornika przestają być „emeryturą” czy „czternastką”, a stają się po prostu saldem konta. Obowiązuje wtedy osobna, ogólna kwota wolna od zajęcia na rachunku bankowym, wynosząca w 2026 roku 3604,50 zł miesięcznie – to 75 procent minimalnego wynagrodzenia za pracę (4806 zł brutto). Limit ten odnawia się pierwszego dnia każdego miesiąca, nie sumuje się na kontach wspólnych i nie obowiązuje w ogóle na rachunkach firmowych ani przy egzekucji alimentacyjnej z konta.

Ustawodawca przewidział jednak wyjątek właśnie dla świadczeń takich jak czternastka: zgodnie z art. 890 par. 1(1) Kodeksu postępowania cywilnego oraz art. 54a ustawy Prawo bankowe, zajęcie rachunku bankowego nie obejmuje kwot pochodzących ze świadczeń wymienionych w art. 833 par. 6 k.p.c. – a wśród nich są właśnie trzynasta i czternasta emerytura. W praktyce oznacza to, że nawet po wpłynięciu na konto te pieniądze formalnie pozostają nietykalne. Problem w tym, że bank automatycznie nie wie, skąd konkretnie pochodzi dany przelew – dlatego w razie zajęcia konta warto samodzielnie poinformować bank i komornika o źródle środków, najlepiej z potwierdzeniem przelewu od ZUS, żeby uniknąć sytuacji, w której chroniona kwota zostanie omyłkowo zablokowana razem z resztą salda.

Nie tylko czternastka – lista chronionych świadczeń jest dłuższa

Poza dwoma dodatkowymi emeryturami rocznymi pełną ochroną przed potrąceniami i egzekucją objęte są też inne świadczenia, które część seniorów otrzymuje razem z podstawową emeryturą albo osobno: dodatek pielęgnacyjny, dodatek dla sierot zupełnych, dodatek dla weteranów poszkodowanych, a także szeroka grupa świadczeń rodzinnych i socjalnych – zasiłek pielęgnacyjny, zasiłki rodzinne, świadczenia z pomocy społecznej oraz świadczenie wychowawcze znane jako 800 plus. Żadne z nich nie wlicza się też do dochodu branego pod uwagę przy ustalaniu prawa do dodatku mieszkaniowego czy innej pomocy socjalnej, więc ich otrzymanie nie zamyka drogi do pozostałych świadczeń.

Co zrobić, gdy chroniona kwota mimo wszystko zniknie z konta?

Zdarza się, że mimo jasnych przepisów chroniona kwota zostaje zajęta razem z resztą środków – zwykle dlatego, że bank nie rozpoznał źródła wpływu, a nie dlatego, że komornik złamał prawo. W takiej sytuacji pierwszym krokiem jest złożenie w banku wniosku o zwolnienie spod egzekucji, razem z dowodem, że zablokowane pieniądze pochodzą z chronionego świadczenia – wystarczy potwierdzenie przelewu z ZUS lub decyzja o przyznaniu świadczenia. Jeśli to nie pomoże, kolejnym krokiem jest skarga na czynności komornika, którą składa się do sądu za pośrednictwem tego samego komornika w ciągu siedmiu dni od zdarzenia – warto pamiętać, że sama skarga nie wstrzymuje automatycznie egzekucji, więc równolegle dobrze jest zgłosić sprawę bezpośrednio do ZUS lub banku, żeby przyspieszyć zwrot pieniędzy, które nigdy nie powinny zostać zabrane.