Masz w domu gotówkę? Jeden błąd może sprawić, że banknot straci połowę wartości. NBP określa jasne zasady
Trzymanie gotówki w domu jest legalne, a niewielki zapas pieniędzy może okazać się szczególnie przydatny podczas awarii bankomatów, problemów z płatnościami elektronicznymi czy przerw w dostawie prądu. Niewiele osób zdaje sobie jednak sprawę, że sposób przechowywania banknotów może mieć ogromne znaczenie. Jeżeli pieniądze zostaną poważnie uszkodzone, właściciel nie zawsze odzyska ich pełną wartość. Narodowy Bank Polski określa dokładnie, kiedy przysługuje 100 procent nominalnej wartości banknotu, a kiedy zaledwie połowa.

Gotówka w domu może się przydać. Rząd zaleca przygotowanie zapasu
W rządowych materiałach dotyczących przygotowania na sytuacje kryzysowe gotówka została wymieniona wśród przedmiotów, które warto mieć w zestawie ewakuacyjnym. Powód jest prosty: korzystanie z kart płatniczych, bankomatów i aplikacji bankowych zależy od infrastruktury technicznej. Jeżeli przez dłuższy czas zabraknie prądu lub wystąpi awaria sieci telekomunikacyjnej, dostęp do pieniędzy zgromadzonych na rachunku może być czasowo utrudniony. Nie oznacza to, że trzeba wypłacać całe oszczędności. Rozsądniejsze jest przygotowanie niewielkiej rezerwy dostosowanej do potrzeb gospodarstwa domowego.
Warto wybierać banknoty o różnych nominałach, ponieważ podczas awarii sprzedawcy mogą nie mieć możliwości wydawania reszty z dużych kwot. Równie ważne jest zabezpieczenie gotówki przed wilgocią, ogniem, zabrudzeniami i przypadkowym uszkodzeniem. Pieniądze schowane w nieodpowiednim miejscu mogą z czasem ulec zniszczeniu, a odzyskanie ich wartości nie zawsze jest możliwe.
NBP określa granicę. Możesz odzyskać tylko połowę pieniędzy
Zgodnie z zasadami Narodowego Banku Polskiego uszkodzone banknoty można wymieniać w bankach. Wysokość wypłacanej kwoty zależy jednak od stanu pieniądza. Jeżeli zachowało się ponad 75 procent pierwotnej powierzchni banknotu w jednym fragmencie, co do zasady przysługuje wymiana za pełną wartość nominalną. Podobnie jest z banknotem podzielonym na nie więcej niż dziewięć części, jeżeli pochodzą one z tego samego egzemplarza i łącznie tworzą całą jego pierwotną powierzchnię.
Inaczej wygląda sytuacja, gdy banknot został częściowo zniszczony i zachowało się od 45 do 75 procent jego pierwotnej powierzchni w jednym fragmencie. W takim przypadku można odzyskać jedynie 50 procent nominalnej wartości. Oznacza to, że za odpowiednio uszkodzony banknot 200-złotowy można otrzymać 100 złotych, a za banknot 100-złotowy zaledwie 50 złotych. Jeżeli uszkodzenie jest jeszcze poważniejsze, odzyskanie pieniędzy może okazać się niemożliwe.
Przerwany banknot nie musi oznaczać straty
Ważne jest rozróżnienie banknotu rozerwanego od takiego, w którym faktycznie brakuje znacznej części powierzchni. Jeżeli banknot został przypadkowo rozdarty na kilka kawałków, ale wszystkie fragmenty zachowały się i można je prawidłowo zidentyfikować, nie oznacza to automatycznie utraty połowy wartości. Przepisy przewidują możliwość wymiany całego banknotu, nawet jeśli jest podzielony na części. Warunkiem jest spełnienie określonych zasad dotyczących jego kompletności.
Dlatego po przypadkowym rozerwaniu banknotu najlepiej zachować wszystkie elementy i nie próbować usuwać zabrudzeń agresywnymi środkami chemicznymi. W przypadku nietypowych uszkodzeń bank może skierować pieniądze do dalszej oceny przez NBP.
Gdzie wymienić zniszczone pieniądze?
Zużyte lub uszkodzone polskie banknoty i monety można przedstawić do wymiany w banku działającym na terytorium Polski, zgodnie z obowiązującymi zasadami. Niektóre szczególne przypadki wymagają przekazania pieniędzy do Narodowego Banku Polskiego i przeprowadzenia dodatkowej weryfikacji. Dotyczy to między innymi banknotów nietypowo zniszczonych, budzących wątpliwości lub wymagających sprawdzenia ich autentyczności.
Co to oznacza dla Ciebie?
Jeżeli trzymasz gotówkę na nieprzewidziane wydatki, nie zostawiaj jej w miejscu narażonym na zalanie, wysoką temperaturę czy działanie wilgoci. Dokumenty i pieniądze warto zabezpieczyć w oddzielnych, odpowiednich opakowaniach, które można łatwo zabrać w sytuacji awaryjnej. Nie należy natomiast zakładać, że każdy banknot, nawet bardzo zniszczony, da się później wymienić za pełną kwotę.
Mieszkańcy Warszawy i Mazowsza mogą korzystać z zasad wymiany obowiązujących w całej Polsce. Przed wizytą warto sprawdzić, czy wybrana placówka prowadzi obsługę gotówkową. Jeżeli pieniądze uległy uszkodzeniu, najważniejsze jest zachowanie wszystkich dostępnych fragmentów. Czasami właśnie od tego zależy, czy uda się odzyskać pełną wartość oszczędności.
Źródła: Narodowy Bank Polski, zarządzenie nr 31/2013 Prezesa NBP – tekst jednolity z 2024 r.; Rządowe Centrum Bezpieczeństwa, „Poradnik na czas kryzysu i wojny”.

Dziennikarka ekonomiczna i specjalistka od tekstów prawnych, była wykładowczyni akademicka Uniwersytetu Warszawskiego. Autorka newsów gospodarczych i tekstów o prawie. Posiada dyplom z zakresu tłumaczeń prawnych i ekonomicznych. Warsztat naukowy wykorzystuje w codziennej pracy redakcyjnej, tworząc precyzyjne artykuły oparte na twardych danych. Jako jedna z nielicznych dziennikarek w branży, swoje teksty opiera na bezpośredniej pracy z zagranicznymi raportami finansowymi i aktami prawnymi, bez pośredników.