Ochroniarz w sklepie chce przeszukać Twoją torebkę. Co robić? Znaj swoje prawa

Od początku 2026 roku w polskich sklepach zauważalnie wzrosła liczba kontroli przeprowadzanych przez pracowników ochrony przy wyjściach. Dyskonty i galerie handlowe inwestują w nowoczesne bramki antykradzieżowe, jednak to ochroniarze najczęściej dokonują kontroli toreb i paragonów. Klienci często nie wiedzą, czy mają obowiązek pokazać zawartość torby lub okazać paragon. Wyjaśniamy, jakie uprawnienia ma pracownik ochrony i jakie prawa przysługują klientom według obowiązującego prawa.

Co się zmienia w praktyce sklepowej?

Sklepy wzmacniają procedury bezpieczeństwa w odpowiedzi na rosnące straty towarowe. W 2025 roku straty związane z kradzieżami wzrosły w porównaniu do roku poprzedniego. Dyskonty i galerie inwestują w nowoczesne bramki antykradzieżowe, kamery z systemami sztucznej inteligencji oraz zwiększają liczbę pracowników ochrony. Kontrole toreb i paragonów przy wyjściach stały się częstsze, szczególnie w godzinach szczytu i w weekendy.

Jednocześnie przepisy dotyczące uprawnień pracowników ochrony pozostają bez zmian. Obowiązuje nadal Ustawa o ochronie osób i mienia z 1997 roku oraz przepisy Kodeksu postępowania karnego. Ochroniarze nie zyskali nowych uprawnień do przeszukiwania klientów ani kontroli ich rzeczy osobistych bez dobrowolnej zgody.

Co może zrobić pracownik ochrony?

Pracownik ochrony może poprosić o dobrowolne okazanie zawartości torby. Nie ma prawa wymuszać przeszukania ani siłowo otwierać torby, plecaka czy kieszeni klienta. Takie uprawnienia przysługują wyłącznie Policji i innym służbom państwowym, w tym Służbie Celno-Skarbowej.

Jeśli klient odmówi pokazania zawartości torby, ochroniarz nie może go dotknąć, szarpać ani w żaden sposób zatrzymać, chyba że zostaną spełnione konkretne warunki przewidziane w Kodeksie postępowania karnego. Wymuszenie przeszukania może zostać zakwalifikowane jako naruszenie nietykalności cielesnej lub przekroczenie uprawnień.

Ochroniarz nie ma uprawnień do zatrzymania klienta na podstawie przypuszczeń lub sygnału z bramki antykradzieżowej. Bramki często generują fałszywe alarmy ze względu na błędy systemowe. Pracownik ochrony może zatrzymać klienta wyłącznie wtedy, gdy zostanie spełnionych kilka warunków jednocześnie.

Kiedy zatrzymanie jest legalne?

Możliwość zatrzymania klienta przez pracownika ochrony reguluje art. 243 Kodeksu postępowania karnego. Osoba musi zostać złapana na gorącym uczynku popełnienia przestępstwa lub wykroczenia albo w pościgu podjętym bezpośrednio po nim. Dodatkowo musi zachodzić obawa ukrycia się tej osoby lub nie można ustalić jej tożsamości.

W praktyce oznacza to, że ochroniarz musi faktycznie widzieć kradzież na własne oczy lub na nagraniu z monitoringu. Jeśli zatrzyma klienta bezpodstawnie, a osoba nic nie ukradła, naraża się na odpowiedzialność karną za bezprawne pozbawienie wolności na podstawie art. 189 Kodeksu karnego. Kara wynosi od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności.

Po dokonaniu ujęcia ochroniarz ma obowiązek niezwłocznie wezwać Policję. Klient powinien czekać na patrol w miejscu publicznym, nie na zapleczu sklepu ani w oddzielnym pomieszczeniu.

Kontrola paragonu przy wyjściu jest dobrowolna

W niektórych sieciach handlowych, szczególnie budowlanych i RTV/AGD, ochroniarze sprawdzają paragony i zawartość wózków przy drzwiach. Z prawnego punktu widzenia jest to kontrola dobrowolna. Po opłaceniu towaru staje się on własnością klienta na podstawie umowy sprzedaży. Ochroniarz nie ma prawa kontrolować cudzej własności bez zgody.

Wyjątek stanowią sklepy typu hurtownia klubowa, takie jak Makro czy Selgros. Wchodząc do nich, klienci podpisują regulamin i akceptują zasady członkostwa, w tym kontrole wyrywkowe. W zwykłych dyskontach i galeriach handlowych kontrola paragonu pozostaje prośbą, na którą klient może się nie zgodzić.

Żaden przepis prawa powszechnego nie nakłada obowiązku okazywania paragonu przy wyjściu ze sklepu. Regulaminy sklepów mogą zawierać zapisy o kontrolach, jednak nie mogą one być sprzeczne z prawem. Wchodząc do sklepu, klient nie wyraża automatycznej zgody na naruszenie swoich praw osobistych.

Co to oznacza dla czytelnika? Znaj swoje prawa

Jeśli ochroniarz zatrzymuje cię przy wyjściu ze sklepu i prosi o okazanie zawartości torby, masz prawo odmówić. Powiedz: „Odmawiam. Jeśli podejrzewa mnie pan o kradzież, proszę wezwać Policję. Poczekamy na patrol tutaj”. Możesz też dobrowolnie otworzyć torbę i zakończyć sprawę na miejscu.

Jeśli czujesz się zagrożony lub sytuacja staje się niemiła, włącz nagrywanie na telefonie i poinformuj: „Nagrywam tę interwencję dla własnego bezpieczeństwa”. Nie pozwól, by ochroniarz cię dotykał lub szarpał. Jeśli próbuje użyć siły fizycznej, głośno wzywaj pomocy i dzwoń na Policję pod numer 112.

Żądaj, by ochroniarz okazał legitymację służbową i wyjaśnił, na jakiej podstawie podejmuje interwencję. Jeśli odmawia, jest to sygnał, że może przekraczać swoje uprawnienia. Możesz sam zadzwonić na Policję i zgłosić sytuację.

Jeśli zostałeś niesłusznie zatrzymany, przeszukany lub upokorzony publicznie, masz prawo żądać zadośćuczynienia od agencji ochrony oraz od sklepu za naruszenie dóbr osobistych. Zachowaj dowody, zanotuj dane świadków, zrób zdjęcia i skontaktuj się z Policją lub prawnikiem. Takie sprawy często kończą się ugodą.