Od 1 maja więcej dni urlopu dla milionów osób. Jest warunek i trzeba złożyć wniosek

Miliony Polaków przez lata pracowały na umowach zlecenia i prowadziły jednoosobowe działalności gospodarcze, nie wiedząc, że te okresy pewnego dnia zostaną im zaliczone do stażu pracy. Ten dzień właśnie nastąpił – od 1 maja 2026 roku nowe przepisy obowiązują wszystkich pracodawców w Polsce. Problem w tym, że dodatkowe dni urlopu nie pojawią się same.

Co się zmieniło i od kiedy? Dwa etapy jednej rewolucji

Ustawa z 26 września 2025 roku o zmianie Kodeksu pracy (Dz.U. z 2025 r., poz. 1463), podpisana przez prezydenta 15 października 2025 roku, rozszerzyła definicję stażu pracy o formy aktywności zawodowej, które przez dziesiątki lat były z niej wykluczone. Wdrożenie podzielono na 2 etapy:

Termin	Kogo dotyczy	Status
1 stycznia 2026 r.	Pracownicy sektora finansów publicznych (urzędy, szkoły, szpitale publiczne, jednostki budżetowe)	Obowiązuje od 5 miesięcy
1 maja 2026 r.	Wszyscy pozostali pracownicy – sektor prywatny, spółki, NGO	Obowiązuje od 5 tygodni

Od 1 maja 2026 roku nie ma już pracownika w Polsce, którego te przepisy nie dotyczą. Każdy, kto w przeszłości pracował na umowie zlecenia lub prowadził działalność gospodarczą i teraz jest zatrudniony na etacie, ma prawo do przeliczenia swojego stażu.

Co dokładnie wlicza się teraz do stażu? Pełna lista

Nowe przepisy rozszerzyły katalog okresów zaliczanych do stażu pracy o następujące formy aktywności zawodowej:

Forma aktywności	Wlicza się?	Warunek
Umowa zlecenia, umowa o świadczenie usług, umowa agencyjna	TAK	Były opłacane składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe
Jednoosobowa działalność gospodarcza (JDG)	TAK	Były opłacane składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe lub wypadkowe
Działalność gospodarcza na „uldze na start”	TAK	Zgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego
Zawieszenie działalności gospodarczej dla opieki nad dzieckiem	TAK	Były opłacane składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe
Współpraca przy działalności gospodarczej (np. małżonek przedsiębiorcy)	TAK	Były opłacane składki
Członkostwo w rolniczej spółdzielni produkcyjnej	TAK	Dokumentacja ZUS lub inna
Praca zarobkowa za granicą	TAK	Dokumentacja zagraniczna lub krajowa potwierdzająca pracę
Umowa zlecenia jako student do 26 roku życia bez składek ZUS	NIE	Brak ubezpieczenia emerytalnego i rentowego – ZUS nie wyda zaświadczenia

Źródło: ustawa z 26 września 2025 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2025 r., poz. 1463); wyjaśnienia ZUS (styczeń 2026 r.).

Ostatnia pozycja w tabeli to pułapka, w którą wpada wiele osób. Studenci i uczniowie do 26. roku życia wykonujący umowę zlecenia są zwolnieni ze składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe – co przez lata było powszechnie eksploatowaną przez pracodawców ulgą. Teraz okazuje się, że za tę „oszczędność” płaci pracownik: ZUS nie ma żadnych danych o tym ubezpieczeniu, więc nie wyda zaświadczenia. Ten okres nie wejdzie do stażu.

Co konkretnie zyskujesz? Dni urlopu i inne uprawnienia

Urlop wypoczynkowy to najbardziej widoczny efekt zmiany. Obecny system jest dwustopniowy:

Staż pracy	Wymiar urlopu
Poniżej 10 lat	20 dni rocznie
10 lat i więcej	26 dni rocznie

Różnica między 20 a 26 dniami to 6 dodatkowych dni urlopu rocznie. Przykład z życia: pracownik zatrudniony na etacie od 2020 roku, który wcześniej przez 4 lata pracował na zleceniu z opłacanymi składkami – łącznie ma już ponad 10 lat stażu i natychmiast przechodzi z 20 na 26 dni. To zmiana, która działa od pierwszego dnia po złożeniu dokumentów.

Ale urlop to nie jedyna korzyść. Dłuższy staż pracy wpływa też na:

Okres wypowiedzenia – przy stażu poniżej 3 lat to 2 tygodnie; od 3 do 8 lat – miesiąc; powyżej 8 lat – 3 miesiące. Jeśli po przeliczeniu przekroczysz któryś z progów, masz dłuższe wypowiedzenie i większe bezpieczeństwo zatrudnienia.

Dodatek stażowy – w sektorze publicznym dodatek stażowy (zazwyczaj 1 proc. wynagrodzenia za każdy rok stażu, do 20 proc.) będzie przeliczony z uwzględnieniem nowych okresów. Dla nauczyciela, urzędnika czy pracownika szpitala to realna kwota w każdej wypłacie.

Nagrody jubileuszowe – przysługują zazwyczaj po 20, 25, 30, 35 latach stażu. Dla wielu pracowników sektora publicznego doliczone lata działalności lub zlecenia przybliżą lub wręcz natychmiast uprawomocnią prawo do nagrody jubileuszowej.

Jak to działa wstecz? Jak głęboko sięga historia?

To jeden z kluczowych elementów, który odróżnia tę zmianę od typowych nowelizacji prawa pracy. Przepisy działają retrospektywnie – do stażu wlicza się wszystkie udokumentowane okresy aktywności zawodowej sprzed wejścia ustawy w życie, niezależnie od tego kiedy miały miejsce. Jeśli prowadziłeś działalność w latach 2005-2010, a potem przez 10 lat pracowałeś na etacie – te 5 lat wchodzi do stażu.

Jedyny warunek: dokumentacja. ZUS musi mieć w swoim systemie dane o tym, że w danym okresie byłeś zgłoszony do ubezpieczeń. Jeśli ZUS nie ma tych danych – musisz dostarczyć dokumenty samodzielnie (stare umowy, rachunki, zaświadczenia od byłych zleceniodawców).

W pierwszym tygodniu po wejściu przepisów w życie dla sektora publicznego (od 1 stycznia 2026 roku) do ZUS wpłynęło ponad 37 000 wniosków o zaświadczenie stażowe. To skala pokazująca, jak wiele osób na te przepisy czekało.

Jak złożyć wniosek USP? Pokazujemy krok po kroku

Staż pracy nie naliczy się automatycznie. Musisz działać w określonej kolejności:

• Krok 1: Zaloguj się na konto w eZUS
  Wejdź na ezus.zus.pl i zaloguj się Profilem Zaufanym, e-Dowodem lub bankowością elektroniczną. Jeśli nie masz konta – załóż je przez stronę ZUS lub przez swój bank.
• Krok 2: Znajdź wniosek USP
  W menu wybierz zakładkę „Usługi”, a następnie wyszukaj „USP” lub pełną nazwę: „Wniosek o wydanie zaświadczenia o ubezpieczeniu dla celów doliczenia okresów do stażu pracy”. Formularz dostępny jest wyłącznie elektronicznie – nie można go złożyć w okienku ZUS.
• Krok 3: Wypełnij i wyślij
  Część danych wypełnia się automatycznie z systemu ZUS. Wskaż okresy, które chcesz zaliczyć. Wyślij online. ZUS wyda zaświadczenie w oparciu o dane, które ma w systemie.
• Krok 4: Dostarcz zaświadczenie pracodawcy
  Masz 24 miesiące od wejścia przepisów w życie na dostarczenie dokumentów pracodawcy. Dla sektora publicznego termin upływa 31 grudnia 2027 roku. Dla sektora prywatnego – 30 kwietnia 2028 roku. Po tym terminie pracodawca nie ma obowiązku akceptowania dokumentów.

Co jeśli ZUS nie ma danych?
Jeśli pracowałeś na zleceniu u pracodawcy, który nie odprowadzał składek, lub wykonywałeś pracę zarobkową za granicą, ZUS nie wyda zaświadczenia. W takim przypadku musisz samodzielnie dostarczyć dokumenty: stare umowy, rachunki, potwierdzenia przelewów, zaświadczenia od byłych pracodawców lub zagranicznych instytucji ubezpieczeniowych. Pracodawca jest zobowiązany uwzględnić każdy dokument, który w wiarygodny sposób potwierdza pracę zarobkową.

Warszawa: gdzie złożyć wniosek i co się zmieniło od maja?

W Warszawie działa 5 oddziałów ZUS, ale wniosek USP można złożyć wyłącznie elektronicznie przez eZUS – wizyty w oddziale nie są ani wymagane, ani pomocne w tej sprawie. Centrum Obsługi Telefonicznej ZUS (tel. 22 560 16 00) może udzielić informacji o statusie wniosku i procedurze.

Od 1 maja 2026 roku przepisy obejmują pełny rynek pracy w stolicy. Warszawa jest miastem z najwyższym w Polsce odsetkiem pracowników, którzy w przeszłości prowadzili działalność gospodarczą lub pracowali na umowach B2B i zlecenia – szczególnie w sektorach IT, mediów, doradztwa i usług finansowych. Dla tysięcy warszawskich pracowników, którzy przez lata „siedzieli” na B2B, a potem przeszli na etat, to szansa na istotne zwiększenie stażu i przyspieszenie przejścia z 20 na 26 dni urlopu.

Warto pamiętać, że zmiana nie jest automatyczna. Pracodawcy w sektorze prywatnym nie mają obowiązku informowania pracowników o nowych przepisach ani inicjowania przeliczania stażu. Całkowita odpowiedzialność za złożenie wniosku i dostarczenie dokumentów leży po stronie pracownika.

Co to oznacza dla Ciebie? Sprawdź w 3 minuty, czy należy Ci się więcej urlopu

1. Sprawdź swój obecny staż i uprawnienia
Policz ile lat łącznie przepracowałeś na umowie o pracę. Jeśli wynik to 8-9 lat i wcześniej pracowałeś na zleceniu lub miałeś działalność – możesz być blisko progu 10 lat. Złożenie wniosku USP może przesunąć Cię z 20 na 26 dni urlopu już teraz.

2. Złóż wniosek USP przez eZUS – nie czekaj na pracodawcę
Wejdź na ezus.zus.pl i złóż wniosek USP. Pracodawca nie zrobi tego za Ciebie i nie ma obowiązku Cię o tym informować. Masz czas do końca kwietnia 2028 roku (sektor prywatny), ale każdy miesiąc zwłoki to miesiąc, przez który korzystasz z niższego wymiaru urlopu.

3. Zbierz stare dokumenty jeśli ZUS nie ma danych
Jeśli pracowałeś na zleceniu przed 2005 rokiem, za granicą lub w szarej strefie – ZUS może nie mieć kompletnych danych. Przejrzyj stare dokumenty: umowy, rachunki do umów, potwierdzenia przelewów. Każdy dokument, który wiarygodnie potwierdza aktywność zawodową, może zostać zaliczony.

4. Pamiętaj o pułapce studenckich zleceń
Jeśli pracowałeś na zleceniu jako student do 26. roku życia, składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe nie były za Ciebie odprowadzane. ZUS nie wyda zaświadczenia za ten okres. Nie oznacza to, że stracisz wszystko – liczyć się będą tylko te okresy zlecenia, kiedy miałeś już ukończone 26 lat lub gdy pracodawca dobrowolnie odprowadzał składki.