Od dziś wielka zmiana w Polsce. Chodzi o małżeństwa osób tej samej płci

Od niedzieli, 23 sierpnia, w urzędach stanu cywilnego w całej Polsce zaczęły obowiązywać nowe wzory dokumentów umożliwiające transkrypcję zagranicznych aktów małżeństw zawartych przez osoby tej samej płci. To istotna zmiana po wcześniejszych orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Nie oznacza ona jednak wprowadzenia w Polsce możliwości zawierania małżeństw jednopłciowych.

Nowe regulacje dotyczą par, które zawarły małżeństwo za granicą, a następnie chcą dokonać transkrypcji zagranicznego aktu w polskim urzędzie stanu cywilnego.

23 sierpnia minęły trzy miesiące od opublikowania rozporządzenia ministra cyfryzacji wprowadzającego zmienione wzory dokumentów.

Trzy nowe warianty dokumentów

Jedną z najważniejszych zmian jest dostosowanie formularzy używanych przez urzędy stanu cywilnego.

Przewidziano trzy warianty dokumentów dotyczących małżeństwa: dla kobiety i mężczyzny, dwóch kobiet oraz dwóch mężczyzn.

Zmiany obejmują m.in. odpisy skrócone i zupełne aktów małżeństwa. W przypadku związku zawartego poza Polską w dokumencie ma być również widoczna informacja, że małżeństwo zostało zawarte za granicą.

Dotychczas konstrukcja formularzy i systemu rejestracji stanu cywilnego była jednym z problemów pojawiających się w sprawach dotyczących takich transkrypcji.

To nie oznacza legalizacji małżeństw jednopłciowych w Polsce

Wokół nowych przepisów może pojawić się sporo nieporozumień, dlatego kluczowe jest rozróżnienie dwóch kwestii.

Zmiana nie wprowadza możliwości zawarcia małżeństwa przez dwie osoby tej samej płci przed polskim urzędnikiem stanu cywilnego.

Dotyczy transkrypcji aktów małżeństw, które zostały już legalnie zawarte za granicą.

Transkrypcja polega na przeniesieniu treści zagranicznego dokumentu stanu cywilnego do polskiego rejestru.

Wicepremier komentuje: „To jest dzień szczęścia”

Do wejścia nowych zasad w życie odniósł się w Polsat News wicepremier i minister cyfryzacji Krzysztof Gawkowski.

Polityk podkreślał znaczenie zmian dla poszanowania praw osób, które zawarły małżeństwa za granicą.

Jednocześnie przyznał, że nie ma pewności, czy wszystkie urzędy w Polsce będą od początku stosowały nowe rozwiązania.

Część samorządowców już wcześniej zapowiadała bowiem sprzeciw.

Co, jeśli urząd odmówi?

Gawkowski odniósł się również do możliwych odmów dokonywania transkrypcji przez poszczególne urzędy.

Według wicepremiera osoby, którym odmówiono wydania dokumentu, będą mogły skierować sprawę na drogę sądową. Minister powoływał się przy tym na dotychczasowe rozstrzygnięcia sądów administracyjnych oraz europejskiego trybunału.

Spór może więc przenieść się teraz z poziomu zmian technicznych w dokumentach na poziom praktyki poszczególnych urzędów.

Ważny wyrok NSA poprzedził zmianę

Jednym z przełomowych wydarzeń było marcowe orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego.

NSA nakazał wówczas dokonanie transkrypcji zagranicznego aktu małżeństwa dwóch mężczyzn, zawartego w 2018 roku w Berlinie.

Sąd wskazał, że niedostosowanie techniczne systemu rejestracji stanu cywilnego czy konstrukcja poszczególnych rubryk nie mogą stanowić przeszkody w wykonaniu prawomocnego orzeczenia.

To właśnie problemy dotyczące konstrukcji dokumentów miały zostać rozwiązane poprzez wprowadzenie nowych wzorów.

Wcześniej zapadło również orzeczenie TSUE

Znaczenie dla całej sprawy ma także orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

TSUE wskazał na obowiązki państw członkowskich związane z uznawaniem małżeństw osób tej samej płci legalnie zawartych w innym państwie UE, również w sytuacji, gdy krajowe prawo danego państwa nie przewiduje możliwości zawierania takich małżeństw.

Nie oznacza to automatycznego ujednolicenia prawa małżeńskiego we wszystkich państwach Unii. Kwestia ta pozostaje przedmiotem krajowych regulacji, ale państwa muszą jednocześnie respektować obowiązki wynikające z prawa unijnego.

Nowe przepisy już wywołały poważny spór

Zmiana wzorów dokumentów od początku budziła kontrowersje.

Burmistrz Zakopanego Łukasz Filipowicz zapowiadał, że tamtejszy urząd będzie odmawiał dokonywania transkrypcji zagranicznych aktów małżeństw jednopłciowych.

Samo rozporządzenie zostało również zaskarżone do Trybunału Konstytucyjnego przez grupę posłów reprezentowaną przez Marcina Warchoła.

Pod koniec lipca TK stwierdził zakresową niekonstytucyjność rozporządzenia. Stanowisko to zakwestionowali przedstawiciele rządu. Rzecznik rządu Adam Szłapka argumentował, że ze względu na spór dotyczący obecnego składu i funkcjonowania Trybunału rozstrzygnięcie nie powinno być traktowane jako skuteczne orzeczenie TK.

Oznacza to, że wokół nowych zasad nadal istnieje poważny spór prawny i polityczny.

Zmiana obowiązuje od 23 sierpnia

Najważniejsza praktyczna zmiana nastąpiła właśnie 23 sierpnia 2026 roku.

Od tego dnia nowe wzory dokumentów pozwalają urzędom stanu cywilnego na dokonanie transkrypcji zagranicznego aktu małżeństwa także wtedy, gdy małżonkami są dwie kobiety albo dwóch mężczyzn.

Nie jest to jednak równoznaczne z wprowadzeniem małżeństw jednopłciowych do polskiego prawa rodzinnego ani możliwością zawierania takich związków w polskich USC.

Zmiana dotyczy małżeństw już zawartych za granicą i możliwości odzwierciedlenia ich zagranicznego aktu w polskim rejestrze stanu cywilnego.