Rząd zaleca przygotowanie gotówki. Jest ważny szczegół dotyczący banknotów. Wielu Polaków o nim zapomina

Można mieć na koncie kilkanaście tysięcy złotych i nie być w stanie zapłacić za podstawowe zakupy. Rząd zaleca przygotowanie gotówki na wypadek sytuacji kryzysowej, ale zwraca uwagę na szczegół, który łatwo przeoczyć. Znaczenie ma nie tylko suma odłożonych pieniędzy, lecz także nominały banknotów. Podczas poważnej awarii kilka banknotów po 200 zł może okazać się znacznie mniej praktyczne niż ta sama kwota podzielona na mniejsze części.

W oficjalnym „Poradniku bezpieczeństwa”, opracowanym przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, Ministerstwo Obrony Narodowej oraz Rządowe Centrum Bezpieczeństwa, gotówka została wymieniona wśród podstawowych elementów domowego przygotowania na kryzys. Dokument opisuje między innymi długotrwałe przerwy w dostawach energii elektrycznej, podczas których mogą nie działać terminale płatnicze, bankomaty i internet. Rząd nie wskazuje konkretnej kwoty, którą trzeba wypłacić z banku, ale wyraźnie zaleca zróżnicowanie nominałów.

Banknot 200 zł może nie wystarczyć, żeby zapłacić za zakupy za 28 zł

Wyobraźmy sobie sytuację, w której w części miasta przez kilkanaście godzin nie ma prądu. Nie działają terminale płatnicze, część bankomatów pozostaje wyłączona, a telefon nie może połączyć się z internetem. Niewielki sklep osiedlowy, który nadal prowadzi sprzedaż, przyjmuje jedynie gotówkę. Klient chce kupić pieczywo, wodę i kilka podstawowych produktów za 28 zł, ale w portfelu ma wyłącznie banknot 200-złotowy. Sprzedawca potrzebowałby aż 172 zł, żeby wydać resztę.

W normalnych warunkach nie stanowiłoby to większego problemu. Podczas poważnej awarii dostępność drobnych pieniędzy może być jednak ograniczona. Jeśli kolejni klienci również będą płacili dużymi banknotami, sklep szybko może stracić możliwość wydawania reszty. W rezultacie posiadanie gotówki nie zawsze wystarczy do sfinalizowania transakcji. Właśnie dlatego w rządowym poradniku pojawia się zalecenie przechowywania pieniędzy w różnych nominałach. Nie jest to kwestia wygody, ale rozwiązanie konkretnego problemu, który może pojawić się podczas zakłóceń infrastruktury płatniczej.

Rząd zaleca różne nominały. Nie wskazuje jednak, ile pieniędzy trzeba przechowywać

W rządowych materiałach nie ma obowiązku posiadania 500 zł, 1000 zł czy jakiejkolwiek innej określonej sumy. Nie podano również jednej uniwersalnej proporcji banknotów. Zalecenie dotyczy przygotowania rezerwy dopasowanej do potrzeb gospodarstwa domowego i podzielenia jej tak, aby można było płacić zarówno za niewielkie zakupy, jak i za nieco większe wydatki.

W praktyce przydatne mogą okazać się banknoty 10-, 20-, 50- i 100-złotowe, uzupełnione niewielką ilością monet. Przykładową rezerwę 300 zł można podzielić na 2 banknoty po 50 zł, 6 banknotów po 20 zł i 8 banknotów po 10 zł. Taki zestaw pozwala łatwiej zapłacić odliczoną lub zbliżoną kwotę niż pojedyncze banknoty o wysokim nominale. Jest to jednak przykład praktycznego rozwiązania, a nie oficjalny wymóg rządu.

Przed przygotowaniem gotówki dobrze zastanowić się, jakie wydatki rzeczywiście mogą pojawić się podczas awarii. Inne potrzeby ma osoba mieszkająca samotnie, inne para z małym dzieckiem, a jeszcze inne gospodarstwo domowe, w którym ktoś regularnie przyjmuje leki. Nie ma powodu, aby każda rodzina przechowywała identyczną sumę. Znacznie rozsądniejsze jest oszacowanie własnych podstawowych potrzeb i zabezpieczenie pieniędzy w taki sposób, żeby można było z nich korzystać bez konieczności rozmieniania dużych banknotów.

Podczas blackoutu pieniądze zostaną na koncie, ale dostęp do nich może być utrudniony

Rządowy „Poradnik bezpieczeństwa” opisuje scenariusz długotrwałego braku prądu, który może być spowodowany katastrofą naturalną, awarią techniczną albo celowym działaniem. Taka sytuacja może trwać nawet kilka dni. Konsekwencje wykraczają daleko poza brak oświetlenia: mogą pojawić się problemy z ogrzewaniem, łącznością, dostępem do wody oraz wykonywaniem płatności elektronicznych.

Bankomat potrzebuje energii elektrycznej i działającej infrastruktury teleinformatycznej. Terminal płatniczy również jest zależny od określonych systemów, chociaż część urządzeń i placówek może dysponować rozwiązaniami awaryjnymi. Właśnie dlatego nie każda przerwa w dostawie prądu automatycznie oznacza brak możliwości zapłaty kartą. Przy rozległej awarii ograniczenia mogą jednak objąć wiele punktów jednocześnie, a wtedy nawet sprawnie działające konto bankowe nie rozwiąże natychmiastowego problemu z zakupami.

Dotyczy to również płatności telefonem i BLIK-iem. Przy zakłóceniach łączności albo niedostępności niezbędnych systemów transakcja może nie zostać zrealizowana. Pieniądze nie znikają z rachunku tylko dlatego, że chwilowo nie możemy z niego skorzystać. Problem polega na tym, że w danym momencie nie mamy skutecznego sposobu przekazania ich sprzedawcy. Gotówka może być wtedy alternatywą, pod warunkiem że dany punkt handlowy nadal jest w stanie prowadzić sprzedaż.

W Warszawie nawet lokalna awaria może utrudnić codzienne zakupy

Dla mieszkańców Warszawy ten scenariusz ma bardzo praktyczny wymiar. W wielu sklepach, punktach gastronomicznych i usługowych codzienne płatności odbywają się kartą albo telefonem. Mieszkańcy przyzwyczajeni do takich rozwiązań często nie noszą przy sobie nawet kilkudziesięciu złotych. Dopóki systemy działają prawidłowo, jest to wygodne. Problem pojawia się wtedy, gdy awaria obejmie sieć energetyczną albo infrastrukturę telekomunikacyjną.

Nie musi przy tym dojść do blackoutu w całej Polsce ani nawet w całej stolicy. Wystarczy poważniejsza awaria obejmująca część dzielnicy, aby niektóre sklepy miały trudności z obsługą płatności elektronicznych. Może się również okazać, że najbliższy bankomat jest niedostępny, a kolejny znajduje się daleko od domu. W przypadku osób starszych, rodzin z małymi dziećmi czy mieszkańców wymagających regularnego zakupu leków takie utrudnienia mogą być szczególnie kłopotliwe.

Komenda Miejska Państwowej Straży Pożarnej w Warszawie również przypomina o umieszczeniu gotówki w różnych nominałach w wyposażeniu awaryjnym. Strażacy zwracają szczególną uwagę na małe nominały. Zalecenie dotyczy przygotowania do różnych sytuacji kryzysowych i nie stanowi ostrzeżenia, że w Warszawie przewidywana jest konkretna awaria.

Zapasy na minimum 3 dni. Gotówka jest tylko jednym z elementów

Oficjalny poradnik zaleca przygotowanie domowych zapasów na minimum 3 dni. Wśród podstawowych rzeczy wymieniono wodę w ilości co najmniej 3 litrów na osobę na dobę, żywność gotową do spożycia, leki, apteczkę, środki higieniczne, latarkę, radio działające na baterie lub korbkę, naładowany telefon oraz powerbank. Gotówka znalazła się w tej samej części dokumentu, ponieważ ma pomóc w zachowaniu podstawowej samodzielności podczas kryzysu.

Nie oznacza to jednak, że rząd nakazuje odłożyć pieniądze odpowiadające dokładnie 3 dniom wydatków. Trzydniowy okres odnosi się do domowych zapasów. Kwota gotówki powinna być dopasowana do realnych potrzeb, a jej przygotowanie nie zastępuje zgromadzenia wody, żywności czy leków. Jeśli sklep pozostanie zamknięty z powodu braku zasilania, nawet duża suma pieniędzy nie pozwoli zrobić w nim zakupów.

Warto też pamiętać, że niektóre artykuły mogą być trudne do zdobycia niezależnie od sposobu płatności. Dlatego rozsądne przygotowanie nie powinno sprowadzać się do wizyty w bankomacie. Znacznie skuteczniejsze jest połączenie niewielkiej rezerwy gotówkowej z podstawowymi zapasami domowymi i możliwością uzyskiwania informacji także wtedy, gdy nie działa internet.

Gotówka powinna znaleźć się również w plecaku ewakuacyjnym

Rząd uwzględnił pieniądze w różnych nominałach także na liście wyposażenia plecaka ewakuacyjnego. Taki zestaw powinien zawierać rzeczy potrzebne przy konieczności szybkiego opuszczenia miejsca zamieszkania. Oprócz gotówki wskazano między innymi dokumenty, leki, wodę, żywność, latarkę, radio, powerbank, odzież i podstawowe środki higieny. Zestaw należy dostosować do potrzeb konkretnej osoby, w tym jej stanu zdrowia oraz sytuacji rodzinnej.

Przechowywanie niewielkiej kwoty osobno od codziennego portfela może pomóc wtedy, kiedy trzeba szybko opuścić mieszkanie. Pieniądze najlepiej zabezpieczyć przed wilgocią i przechowywać w sposób ograniczający ryzyko ich utraty. Nie należy jednak umieszczać w łatwo dostępnym plecaku całych oszczędności. Również tutaj chodzi o podstawową rezerwę pozwalającą pokryć niezbędne wydatki podczas przemieszczania się lub pierwszych godzin pobytu poza domem.

Nie trzeba wypłacać oszczędności z banku. Duże sumy w domu też oznaczają ryzyko

Rządowe zalecenie nie jest apelem o masowe wypłacanie pieniędzy. Przechowywanie znacznych kwot w mieszkaniu wiąże się z ryzykiem kradzieży, pożaru, zalania albo zwykłego zagubienia banknotów. W dodatku gotówka trzymana przez długi czas nie jest rozwiązaniem zastępującym rachunek bankowy czy bezpieczne zarządzanie oszczędnościami.

Znacznie rozsądniej traktować ją jako jeden z elementów awaryjnego wyposażenia gospodarstwa domowego. Taka rezerwa może przydać się przy krótkotrwałej awarii terminali, niedostępności bankomatu lub problemach z łącznością. Nie powinna jednak powodować problemów z codziennym budżetem ani skłaniać do podejmowania pochopnych decyzji finansowych.

Jak przygotować gotówkę, żeby rzeczywiście była przydatna podczas awarii

Najpierw dobrze przeanalizować wydatki, których nie dałoby się odłożyć na kilka dni. Mogą to być podstawowe zakupy spożywcze, leki, woda albo transport. Rodzina, która ma już domowe zapasy, może potrzebować innej kwoty niż gospodarstwo, które na bieżąco kupuje większość produktów. Własne potrzeby warto oszacować na podstawie rzeczywistych cen, a nie przypadkowych kwot pojawiających się w internecie.

Następnie przygotowaną sumę należy rozdzielić na mniejsze nominały. Dobrym rozwiązaniem jest połączenie banknotów 10-, 20- i 50-złotowych z częścią większych banknotów oraz niewielką ilością monet. Dzięki temu łatwiej zapłacić za drobne zakupy bez konieczności otrzymywania dużej reszty. Nie chodzi o przechowywanie ogromnej liczby drobnych pieniędzy, lecz o zachowanie możliwości płacenia za produkty o różnej wartości.

Przygotowaną rezerwę warto umieścić w bezpiecznym, znanym domownikom miejscu. Część pieniędzy można przeznaczyć do plecaka ewakuacyjnego, ale nie ma potrzeby trzymania całej sumy w jednym łatwo dostępnym miejscu. Od czasu do czasu należy sprawdzić, czy gotówka nadal znajduje się tam, gdzie została odłożona, i czy jej wysokość odpowiada aktualnym potrzebom rodziny.

Wreszcie, pieniądze trzeba potraktować jako dodatek do innych przygotowań. Jeśli w domu zabraknie wody, leków albo możliwości uzyskania wiarygodnych informacji, sama gotówka nie rozwiąże wszystkich problemów. Właśnie dlatego rządowy poradnik łączy zalecenie dotyczące banknotów z przygotowaniem podstawowych zapasów, wyposażenia awaryjnego i prostego planu postępowania.

Najważniejszy szczegół jest prosty: nie wystarczy mieć gotówkę, trzeba jeszcze móc nią wygodnie zapłacić. Kilka mniejszych banknotów może okazać się bardziej użyteczne niż pojedynczy banknot o wysokim nominale. To praktyczne zalecenie dotyczące przygotowania na awarie, a nie informacja o nadchodzącym załamaniu systemu płatniczego.