Tragedia na horyzoncie po stracie bliskiego. Masz tylko 6 miesięcy na decyzję

Wezwanie do spłaty kredytu po zmarłym potrafi dotrzeć do rodziny długo po pogrzebie. Dla spadkobierców w Warszawie i na Mazowszu znaczenie ma jednak wcześniejsza data, od której biegnie termin na decyzję. Przekroczenie go ma konkretny skutek, a odrzucenie spadku przez rodzica może przenieść sprawę na dzieci. W listopadzie 2026 r. zmienił się również koszt złożenia oświadczenia u notariusza.

Dodaj nas do preferowanych źródeł w Google
Dodaj

Mężczyzna czyta pismo.
Mężczyzna czyta pismo. | Fot. Shutterstock

6 miesięcy liczy się od wiadomości o powołaniu do spadku

Zgodnie z art. 1015 Kodeksu cywilnego termin wynosi 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania. Przy dziedziczeniu ustawowym przez dziecko zmarłego będzie to zazwyczaj dzień uzyskania wiadomości o śmierci rodzica i okolicznościach uzasadniających dziedziczenie. Przy dalszej rodzinie termin może rozpocząć się później, gdy wcześniejsi spadkobiercy odrzucą spadek. Przy testamencie znaczenie ma uzyskanie wiedzy o powołaniu w tym dokumencie.

Przykład: córka dowiaduje się 12 listopada 2026 r. o śmierci ojca i wie, że dziedziczy po nim z ustawy. Termin upływa 12 maja 2027 r. Jeśli odrzuci spadek, a jej dorosły syn dowie się 1 grudnia 2026 r., że wskutek tego sam został powołany do dziedziczenia, jego termin skończy się 1 czerwca 2027 r.

Odkrycie pożyczki albo pismo od firmy windykacyjnej zasadniczo nie uruchamia nowego okresu na decyzję. Liczy się wiedza o powołaniu do spadku, nie poznanie pełnej listy zobowiązań. Termin nie czeka na rodzinne ustalenia ani na sprawę o stwierdzenie nabycia spadku.

Milczenie oznacza przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza

Spadkobierca może przyjąć spadek wprost, przyjąć go z dobrodziejstwem inwentarza albo odrzucić. Przyjęcie wprost oznacza odpowiedzialność za długi bez ograniczenia przewidzianego dla dobrodziejstwa inwentarza. Drugi wariant ogranicza ją zasadniczo do wartości aktywów ustalonej w wykazie albo spisie inwentarza. Odrzucający zostaje natomiast wyłączony od dziedziczenia. Co do zasady nie można wybrać z tej samej schedy mieszkania i oszczędności, pozostawiając wierzycielom kredyty oraz inne zobowiązania.

Jeśli w ustawowym terminie nie zostanie złożone oświadczenie, następuje przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza. Ta zasada dotyczy spadków otwartych od 18 października 2015 r.; przy dawnych sprawach trzeba sprawdzić wcześniejsze przepisy. Ochrona ogranicza wysokość odpowiedzialności, ale nie usuwa długów ani nie zwalnia z zajęcia się dokumentami. Po przyjęciu spadku wierzyciel może dochodzić należności również z własnego majątku spadkobiercy, z uwzględnieniem przysługującego mu ograniczenia.

Załóżmy, że jedyny spadkobierca otrzymuje majątek wart 20 tys. zł, a długi zmarłego wynoszą 120 tys. zł. Przy dobrodziejstwie inwentarza podstawowy limit odpowiedzialności wynosi 20 tys. zł. Chodzi o wartość aktywów, bez odejmowania od nich zadłużenia. Wierzyciel może więc szukać zaspokojenia także na własnym rachunku spadkobiercy do właściwego limitu. Przyjęcie spadku i wydanie odziedziczonych pieniędzy na inne cele nie oznacza, że odpowiedzialność za zobowiązania zmarłego została wyczerpana.

Osoba, która sama podpisała umowę jako współkredytobiorca, przez odrzucenie spadku nie pozbędzie się własnego zobowiązania. Przy odziedziczonej nieruchomości obciążonej hipoteką trzeba także sprawdzić prawa wierzyciela hipotecznego. Odpowiedzialność ustala się na podstawie umów i dokumentów zabezpieczeń, z uwzględnieniem tego, z jakiego tytułu bank żąda zapłaty.

Wykaz i spis inwentarza pomagają ustalić granicę odpowiedzialności

Wykaz inwentarza sporządza uprawniona osoba, na przykład spadkobierca, i składa go w sądzie albo przed notariuszem. Dokument powinien rzetelnie ujawniać składniki majątku, ich wartość oraz długi. Stosuje się stan i ceny właściwe dla chwili otwarcia spadku, czyli śmierci spadkodawcy. Spis inwentarza jest urzędowo sporządzany przez komornika. Jego wykonania można zażądać przez sąd lub bezpośrednio u właściwego komornika.

Wykaz uzupełnia się po odkryciu pominiętego majątku lub długów. Podstępne pomijanie aktywów albo wpisywanie fikcyjnych zobowiązań może pozbawić ograniczenia odpowiedzialności. Znaczenie ma też spłacanie wierzycieli. Osoba, która wiedziała lub przy należytej staranności mogła wiedzieć o innych długach, a nieprawidłowo rozdysponowała środki, może odpowiadać szerzej na zasadach art. 1032. Przed zapłatą trzeba więc ustalić pozostałe zobowiązania.

Po odrzuceniu spadku trzeba sprawdzić sytuację dzieci

Zgodnie z art. 1020 Kodeksu cywilnego odrzucającego traktuje się przy dziedziczeniu tak, jakby nie dożył otwarcia spadku. Przy dziedziczeniu ustawowym po odrzuceniu przez córkę zmarłego do jej udziału mogą więc dojść jej dzieci. Oświadczenie matki nie obejmuje automatycznie całej rodziny. Pełnoletnie dziecko działa we własnym imieniu. Za małoletniego działają przedstawiciele ustawowi, przy zachowaniu warunków dotyczących zarządu jego majątkiem i terminu na złożenie oświadczenia.

Od 15 listopada 2023 r. część takich spraw można załatwić bez wcześniejszego zezwolenia sądu. Art. 101 par. 4 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obejmuje dziecko powołane wskutek uprzedniego odrzucenia przez rodzica. Wymaga odpowiedniej władzy rodzicielskiej, zgody drugiego uprawnionego rodzica albo wspólnego działania; znaczenie ma również odrzucenie przez innych potomków rodziców dziecka. Spełnienie tych warunków należy sprawdzić dla konkretnej rodziny. Przy braku porozumienia lub innej sytuacji dziedziczenia może być potrzebne zezwolenie sądu.

Gdy zezwolenie jest wymagane, termin na oświadczenie ulega zawieszeniu na czas postępowania o jego wydanie. Po uzyskaniu zgody trzeba jeszcze złożyć oświadczenie o odrzuceniu; sama zgoda sądu go nie zastępuje. Notariuszowi lub sądowi należy przekazać informacje o wcześniejszym odrzuceniu przez rodzica, wszystkich dzieciach i zakresie władzy rodzicielskiej. Pozwoli to ustalić właściwą procedurę.

Od 5 listopada notarialne oświadczenie ma wyższą maksymalną stawkę

Oświadczenie składa się przed notariuszem albo sądem. Od 5 listopada 2026 r. maksymalna taksa za oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku wynosi 100 zł zamiast 50 zł. Zmianę wprowadziło rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 13 października 2026 r., Dz.U. poz. 1370. Do wynagrodzenia dochodzą VAT i koszty wypisów. Opłata sądowa od wniosku o odebranie oświadczenia wynosi 100 zł na podstawie art. 49 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

Do zachowania 6 miesięcy wystarcza złożenie przed upływem terminu wniosku do sądu o odebranie oświadczenia. Późniejszy termin posiedzenia nie przekreśla tej ochrony. Rezerwacja wizyty u notariusza ani rozmowa telefoniczna z sądem jej nie zapewniają. Trzeba przygotować między innymi dane zmarłego, dokument dotyczący zgonu, informacje o podstawie dziedziczenia, znanych spadkobiercach i testamentach. Dodatkowe dokumenty zależą od sprawy, szczególnie gdy wcześniej odrzucali inni krewni lub oświadczenie dotyczy dziecka.

Po przekroczeniu terminu art. 1019 Kodeksu cywilnego dopuszcza uchylenie się od skutków milczenia, między innymi przy prawnie istotnym błędzie. Wymaga to postępowania sądowego i odpowiednich dowodów. Samo późne odkrycie długu nie przesądza wyniku. Zamiast umawiać spóźnione odrzucenie, trzeba szybko ocenić z prawnikiem przyczynę niedochowania terminu i zgromadzone dokumenty.

Warszawa i Mazowsze: oświadczenie można złożyć bliżej miejsca zamieszkania

Art. 640 Kodeksu postępowania cywilnego pozwala złożyć oświadczenie w sądzie rejonowym właściwym dla miejsca zamieszkania lub pobytu składającego. Mieszkaniec Warszawy, który dziedziczy po krewnym z Radomia, nie musi więc jechać do sądu spadku tylko po to, by złożyć oświadczenie. Dokument zostanie tam przekazany. Może też skorzystać z notariusza. Sąd spadku ustala się zasadniczo według ostatniego miejsca zwykłego pobytu zmarłego; to odrębna kwestia od miejsca odbierania oświadczenia.

W stolicy osoby, które nie mogą ponieść kosztów odpłatnej porady, mogą zapisać się na nieodpłatną pomoc prawną pod numerem 19 115. Przed poradą składa się oświadczenie o braku możliwości opłacenia takiej pomocy. Warszawa 19115 udostępnia aktualne zasady zapisów i korzystania z punktów. Na Mazowszu takie wsparcie organizują również powiaty. Na konsultację najlepiej przynieść wezwania do zapłaty, dokumenty spadkowe i informacje o wcześniejszych odrzuceniach, aby można było ocenić faktyczny termin oraz sytuację dzieci.

Decyzję warto oprzeć na dokumentach majątku i zadłużenia

Pierwsza praca polega na odtworzeniu dat i rodzinnej kolejności dziedziczenia. Następnie trzeba zebrać dokumenty kredytów, korespondencję wierzycieli, informacje o nieruchomościach i pozostałym majątku. Kwotę z wezwania należy powiązać z umową i sprawdzić, kto oraz na jakiej podstawie żąda zapłaty. Dostęp do części danych wymaga potwierdzenia praw do spadku. Przykładowo zbiorcza informacja o rachunkach bankowych zmarłego wymaga wykazania tytułu prawnego do dziedziczenia i nie stanowi kompletnego rejestru jego zobowiązań.

Przy przewadze zadłużenia odrzucenie może oszczędzić postępowania z wierzycielami, ale trzeba od razu ustalić, kto zostanie powołany w następnej kolejności. Przy majątku, który rodzina chce zachować, znaczenie ma rzetelne ustalenie aktywów, długów i zasad korzystania z ograniczenia odpowiedzialności. Potwierdzenie przyjęcia lub odrzucenia oraz dowód terminowego złożenia wniosku powinny trafić do jednego zestawu dokumentów. Po przyjęciu z dobrodziejstwem inwentarza trzeba również dokumentować spłaty, żeby móc wykazać zakres wykorzystanego limitu.

Gdy przychodzi pismo z sądu lub od komornika, potrzebna jest reakcja w terminie właściwym dla tego postępowania. Ograniczenie odpowiedzialności trzeba prawidłowo uwzględnić w obronie i egzekucji. Na konsultację należy zabrać również kopertę, informację o dacie doręczenia i pouczenia. Pozwoli to ustalić dostępne działania w bieżącej sprawie, także gdy termin na odrzucenie już upłynął.

Obserwuj nas w Google News
Obserwuj
Capital Media S.C. ul. Grzybowska 87, 00-844 Warszawa
Kontakt z redakcją: Kontakt@warszawawpigulce.pl