Wielkie kontrole budynków w Polsce. Właściciele mogą zapłacić wysokie kary. Inspektorzy sprawdzą więcej niż komin
Właściciele domów i zarządcy budynków w całej Polsce muszą przygotować się na obowiązkowe kontrole techniczne. Sprawdzany może być nie tylko komin, ale również instalacja gazowa, elektryczna, zabezpieczenia przeciwporażeniowe i stan techniczny nieruchomości. Główny Urząd Nadzoru Budowlanego przypomina o obowiązkach, których lekceważenie może zakończyć się grzywną, a w szczególnie poważnych przypadkach nawet odpowiedzialnością karną.

Prawo budowlane nie pozostawia wątpliwości: właściciel domu nie może dowolnie decydować, czy i kiedy przeprowadzi wymagane przeglądy. Niektóre kontrole są obowiązkowe każdego roku, inne przynajmniej raz na pięć lat. Dodatkowe sprawdzenie stanu budynku może okazać się konieczne po pożarze, powodzi lub gwałtownej wichurze. Organy nadzoru budowlanego mają również uprawnienia do podejmowania interwencji, gdy stan techniczny nieruchomości budzi zastrzeżenia.
Kontrole budynków w całej Polsce. Właściciele muszą sprawdzić dokumenty
Główny Urząd Nadzoru Budowlanego w komunikacie z 23 października 2026 roku przypomniał o obowiązkach dotyczących utrzymania budynków mieszkalnych jednorodzinnych. Regulacje wynikają z art. 61 i 62 ustawy – Prawo budowlane i obowiązują na terenie całego kraju, również w Warszawie i na Mazowszu.
Dla właścicieli nieruchomości oznacza to konieczność zapewnienia odpowiednich przeglądów technicznych, nawet jeśli budynek wygląda na zadbany, a jego instalacje działają bez widocznych problemów. Przepisy nie uzależniają obowiązku kontroli wyłącznie od wieku nieruchomości ani od tego, czy mieszkańcy zauważyli jakiekolwiek nieprawidłowości.
Ważne jest przy tym rozróżnienie dwóch sytuacji. Pierwsza to obowiązkowe kontrole okresowe, które właściciel lub zarządca powinien organizować we własnym zakresie. Druga to kontrole i działania organów nadzoru budowlanego, podejmowane w ramach ich ustawowych kompetencji. Brak wymaganych przeglądów może stać się problemem szczególnie wtedy, gdy urząd zażąda dokumentacji lub stwierdzi nieprawidłowości.
Inspektorzy mogą sprawdzić znacznie więcej niż przewody kominowe
Właściciele domów jednorodzinnych często kojarzą obowiązkowe przeglądy przede wszystkim z wizytą kominiarza. Tymczasem zakres kontroli przewidziany w Prawie budowlanym jest znacznie szerszy.
Co najmniej raz w roku należy zapewnić sprawdzenie instalacji gazowych, jeśli występują w budynku, oraz przewodów kominowych: dymowych, spalinowych i wentylacyjnych. Kontroli podlegają również instalacje i urządzenia służące ochronie środowiska.
Jeszcze szerszy zakres ma przegląd wykonywany przynajmniej raz na pięć lat. Obejmuje on stan techniczny i przydatność budynku do użytkowania, jego estetykę i otoczenie, a także badanie instalacji elektrycznej i piorunochronnej. Specjalista sprawdza między innymi stan połączeń, zabezpieczeń, środków ochrony przed porażeniem prądem, rezystancję izolacji oraz uziemienia instalacji i urządzeń.
Nie wystarczy więc zamówienie jednej, dowolnej usługi i uznanie, że wszystkie obowiązki zostały wykonane. Przeglądy muszą obejmować wymagany zakres i zostać przeprowadzone przez osoby z odpowiednimi kwalifikacjami.
Brak obowiązkowej kontroli może skończyć się grzywną
Najpoważniejsze konsekwencje przewidziano dla właścicieli i zarządców, którzy nie realizują ustawowych obowiązków.
Art. 93 Prawa budowlanego przewiduje odpowiedzialność za niewykonanie określonych kontroli okresowych. Naruszenie tych obowiązków stanowi wykroczenie zagrożone grzywną.
To jednak nie wszystkie możliwe konsekwencje. Art. 91a Prawa budowlanego przewiduje surowszą odpowiedzialność za niewypełnianie obowiązku utrzymania obiektu w należytym stanie technicznym oraz niezapewnienie bezpieczeństwa jego użytkowania. W takich przypadkach ustawa przewiduje grzywnę nie mniejszą niż 100 stawek dziennych, karę ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.
Trzeba jednak podkreślić, że nie każda zaległa kontrola automatycznie oznacza odpowiedzialność na podstawie surowszego przepisu. Znaczenie mają konkretne okoliczności i to, jakie obowiązki zostały naruszone. Sama możliwość zastosowania sankcji nie oznacza również, że właściciel automatycznie otrzyma karę po przekroczeniu terminu przeglądu.
Kontrola może zostać nakazana przez nadzór budowlany
Szczególnie poważna sytuacja występuje wtedy, gdy stan nieruchomości zaczyna zagrażać mieszkańcom lub otoczeniu. Prawo budowlane pozwala organowi nadzoru budowlanego nakazać przeprowadzenie kontroli, jeżeli stwierdzi nieodpowiedni stan techniczny obiektu lub jego części, mogący powodować zagrożenie życia, zdrowia, bezpieczeństwa mienia bądź środowiska.
Organ może również zażądać przedstawienia ekspertyzy stanu technicznego. Właściciel musi wówczas liczyć się nie tylko z koniecznością przeprowadzenia badań, ale także z ewentualnym obowiązkiem usunięcia wykrytych nieprawidłowości.
Przykładowo problem może dotyczyć uszkodzonych elementów konstrukcyjnych, instalacji stwarzającej zagrożenie albo poważnych następstw zdarzeń atmosferycznych. Nie oznacza to, że każda drobna usterka skutkuje nakazem wykonania ekspertyzy. Organ ocenia okoliczności konkretnej sprawy.
Po wichurze lub pożarze może być potrzebna dodatkowa kontrola
Prawo przewiduje również sytuacje, w których nie można ograniczyć się do zwykłego harmonogramu przeglądów.
Jeżeli wskutek działania czynników zewnętrznych, takich jak silny wiatr, intensywne opady, pożar lub powódź, doszło do uszkodzenia budynku albo bezpośredniego zagrożenia takim uszkodzeniem, mogącego powodować niebezpieczeństwo dla ludzi, mienia lub środowiska, konieczna jest kontrola bezpiecznego użytkowania obiektu.
Ma to szczególne znaczenie dla właścicieli nieruchomości dotkniętych gwałtownymi zjawiskami pogodowymi. Uszkodzony dach, naruszona konstrukcja czy inne poważne szkody mogą wymagać fachowej oceny bezpieczeństwa.
Samo wystąpienie silnego wiatru w danej miejscowości nie oznacza jednak automatycznie obowiązku zamawiania dodatkowego przeglądu każdego domu. Decydują okoliczności określone w ustawie, w szczególności uszkodzenie obiektu albo bezpośrednie zagrożenie jego uszkodzeniem.
Ważny dokument trafia do elektronicznego systemu
Właściciele powinni pamiętać również o sposobie dokumentowania przeglądów kominiarskich.
Od 18 września 2023 roku protokoły z okresowych kontroli przewodów kominowych sporządza się w formie elektronicznej z wykorzystaniem Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków. Odpowiedni dokument w systemie przygotowuje uprawniona osoba wykonująca kontrolę.
Nie wystarczy zatem założenie, że skoro specjalista był w domu i pozostawił papierowe potwierdzenie, wszystkie formalności na pewno zostały spełnione. Właściciel powinien upewnić się, że wymagany elektroniczny protokół został prawidłowo sporządzony.
W przypadku kontroli instalacji elektrycznej, gazowej czy przeglądu całego budynku należy zachować dokumentację potwierdzającą wykonanie wymaganych czynności. Może być ona istotna przy kolejnych przeglądach, sprzedaży nieruchomości lub czynnościach nadzoru budowlanego.
Mieszkasz w bloku? Obowiązki dotyczą również zarządców
Przepisy o okresowych kontrolach budynków nie ograniczają się do domów jednorodzinnych. Odpowiednie obowiązki spoczywają również na właścicielach i zarządcach budynków wielorodzinnych, w tym nieruchomości zarządzanych przez spółdzielnie mieszkaniowe i wspólnoty.
W przypadku bloków zakres corocznej kontroli może być szerszy niż w domach jednorodzinnych. Co do zasady obejmuje również określone elementy budynku narażone na niszczące oddziaływanie warunków atmosferycznych i czynników występujących podczas użytkowania.
Właściciel mieszkania nie powinien zatem zakładać, że wszystkie obowiązki dotyczące bezpieczeństwa technicznego kończą się na instalacjach znajdujących się wewnątrz jego lokalu. Istotne znaczenie mają również części wspólne budynku, przewody kominowe, instalacje oraz dokumentacja prowadzona przez zarządcę.
W dużych obiektach obowiązują ponadto szczególne zasady dotyczące kontroli przeprowadzanych dwa razy w roku. Dotyczy to budynków o powierzchni zabudowy przekraczającej 2000 metrów kwadratowych oraz innych obiektów budowlanych o powierzchni dachu przekraczającej 1000 metrów kwadratowych. Ustawowe terminy takich kontroli przypadają do 31 maja oraz do 30 listopada.
Co to oznacza dla Ciebie? Sprawdź dokumenty, zanim pojawi się problem
Jeśli jesteś właścicielem domu, zacznij od sprawdzenia daty ostatniego przeglądu kominiarskiego, kontroli instalacji gazowej oraz pięcioletniego przeglądu technicznego budynku. Nie opieraj się wyłącznie na pamięci. Odszukaj protokoły, ustal zakres przeprowadzonych badań i sprawdź, czy dokumenty zostały sporządzone przez osoby posiadające wymagane uprawnienia.
Szczególnie dokładnie przyjrzyj się kontroli pięcioletniej. Jeżeli w ostatnich latach w domu pojawiał się jedynie kominiarz, nie oznacza to, że wykonano również przegląd instalacji elektrycznej i ocenę stanu technicznego budynku. To odrębne obowiązki, choć w odpowiednich okolicznościach zakresy przeglądów można połączyć.
Jeżeli właśnie kupiłeś nieruchomość, poproś o dokumentację wcześniejszych kontroli. Zmiana właściciela nie powoduje automatycznego rozpoczęcia nowego pięcioletniego okresu. Warto więc sprawdzić rzeczywiste daty przeprowadzonych czynności, zamiast przyjmować termin zakupu jako początek nowego harmonogramu.
Mieszkańcy bloków mogą z kolei zwrócić się do spółdzielni lub zarządcy o informacje dotyczące przeglądów budynku. Zakres dostępu do poszczególnych dokumentów zależy od podstawy prawnej i statusu osoby występującej z wnioskiem.
Najważniejsze jest to, że obowiązkowe przeglądy nie są wyłącznie formalnością. Ich brak może prowadzić do odpowiedzialności prawnej, natomiast niewykryte w porę usterki mogą stanowić realne zagrożenie dla mieszkańców.
Przepisy obowiązują w całej Polsce. Komunikat GUNB nie oznacza rozpoczęcia nowej, powszechnej akcji kontrolnej, lecz przypomina, że obowiązki już istnieją, a ich niewykonywanie może mieć poważne konsekwencje.

Dziennikarka ekonomiczna i specjalistka od tekstów prawnych, była wykładowczyni akademicka Uniwersytetu Warszawskiego. Autorka newsów gospodarczych i tekstów o prawie. Posiada dyplom z zakresu tłumaczeń prawnych i ekonomicznych. Warsztat naukowy wykorzystuje w codziennej pracy redakcyjnej, tworząc precyzyjne artykuły oparte na twardych danych. Jako jedna z nielicznych dziennikarek w branży, swoje teksty opiera na bezpośredniej pracy z zagranicznymi raportami finansowymi i aktami prawnymi, bez pośredników.