Zapukają i musisz ich wpuścić nawet w nocy i bez nakazu. 3 lata więzienia za odmowę kontroli w twoim mieszkaniu

Wyburzana ściana, pęknięcia w mieszkaniu piętro wyżej albo podejrzenie, że remont narusza konstrukcję bloku. Takie informacje mogą sprowadzić do budynku inspektorów nadzoru budowlanego, również bez wcześniejszego umawiania wizyty. Do przeprowadzenia ustawowej kontroli nie potrzebują nakazu sądowego, a właściciel mieszkania nie może uzależniać dostępu od jego przedstawienia. Nocna interwencja może być konieczna, gdy pojawia się zagrożenie wymagające pilnego sprawdzenia. Przepisy określają jednak zarówno uprawnienia kontrolujących, jak i zasady ich działania.

Remont w mieszkaniu może dotyczyć bezpieczeństwa całego bloku

Połączenie kuchni z salonem czy poszerzenie przejścia między pokojami może wyglądać na zwykłą zmianę wystroju. Znaczenie ma jednak to, który element budynku zostanie naruszony. Ściana nośna przenosi obciążenia innych części konstrukcji, a jej funkcja nie kończy się na granicy jednego mieszkania. Właściciel lokalu może więc prowadzić prace, których skutki odczują także sąsiedzi. Zanim ekipa zacznie wyburzanie, potrzebna jest pewność wynikająca z dokumentacji i oceny osoby z odpowiednimi uprawnieniami, a nie wyłącznie zapewnienie wykonawcy, że „takie rzeczy robił już wiele razy”.

Wyobraźmy sobie sytuację, w której podczas remontu właściciel chce wykonać szerokie przejście w ścianie, a sąsiad zauważa nowe pęknięcia w swoim lokalu. To przykład pokazujący, dlaczego zgłoszenie może wymagać sprawdzenia na miejscu: sam opis telefoniczny nie pozwoli ustalić, co zostało usunięte i czy konstrukcja jest bezpieczna. Inspektorzy mogą potrzebować dostępu do remontowanego mieszkania, informacji o wykonanych pracach oraz dokumentacji. Dopiero ustalenia pozwalają rozstrzygnąć, czy obawy były uzasadnione. Samo zgłoszenie sąsiada nie dowodzi jeszcze naruszenia prawa.

Bez nakazu sądowego. Kontrolujący muszą wykazać swoje uprawnienia

Podstawą działania jest Prawo budowlane, które przyznaje organom nadzoru budowlanego oraz osobom działającym z ich upoważnienia prawo wstępu do obiektu budowlanego. Kontrola może obejmować wykonywane roboty i stan techniczny budynku. Nakaz sądowy nie jest warunkiem przeprowadzenia takich czynności. GUNB wyjaśnia, że jego kontrolerzy posługują się upoważnieniem oraz legitymacją służbową ze zdjęciem. Mieszkaniec powinien ustalić, kto przyszedł, jaki urząd reprezentuje i czego dotyczy wizyta.

Nie należy też zakładać, że każda czynność musi zostać poprzedzona listem z tygodniowym wyprzedzeniem. Ustawowe czynności kontrolne nadzoru trzeba odróżnić od formalnego przeprowadzania dowodu z oględzin w postępowaniu administracyjnym. W tym drugim przypadku Kodeks postępowania administracyjnego przewiduje zasadę zawiadomienia strony przynajmniej siedem dni wcześniej. Nie można jednak traktować jej jako uniwersalnej przeszkody dla niezapowiedzianej interwencji. Znaczenie ma podstawa i charakter konkretnych działań, a nie samo potoczne określenie wizyty jako „oględzin mieszkania”.

Czy inspektor może pojawić się w nocy?

Przepis o prawie wstępu nie ogranicza kontroli do określonych godzin. Zwykła kontrola nie powinna odbywać się w godzinach nocnych.

Co innego, gdy trzeba niezwłocznie usunąć niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia, ustawa przewiduje zastosowanie środków zabezpieczających. Nocną interwencję należy więc rozpatrywać przede wszystkim w związku z zagrożeniem, na przykład uszkodzeniem konstrukcji. Jeśli niepokojące zdarzenie nastąpi późnym wieczorem, bezpieczeństwa mieszkańców nie można uzależniać od otwarcia urzędu następnego dnia. Nie jest to jednak zapowiedź rutynowych, nocnych wizyt we wszystkich remontowanych mieszkaniach.

W mieszkaniu obowiązują szczególne zasady obecności przy kontroli

Ustawa przewiduje, że w lokalu mieszkalnym czynności odbywają się w obecności pełnoletniego domownika i przedstawiciela administracji lub zarządcy budynku. W uzasadnionych przypadkach, przy kontroli podmiotu niebędącego przedsiębiorcą i nieobecności wskazanych osób, możliwe jest prowadzenie czynności przy przywołanym pełnoletnim świadku. Nie należy zatem zakładać, że wyjazd właściciela automatycznie uniemożliwi sprawdzenie zagrożenia. Jednocześnie obecność administratora nie zastępuje uprawnień organu nadzoru. Trzeba odróżnić wizytę zarządcy od ustawowej kontroli prowadzonej przez urząd.

Ściana nośna i hałas podczas remontu to różne sprawy

Przebudowa elementu konstrukcyjnego w budynku wielorodzinnym co do zasady wymaga pozwolenia na budowę. Właściciel powinien wcześniej ustalić zakres formalności, zamiast traktować każdą zmianę wewnątrz lokalu jako prace niewymagające zgody urzędu. Inaczej wygląda natomiast skarga dotycząca wyłącznie uciążliwego wiercenia czy zakłócania spoczynku nocnego. Warszawa 19115 wskazuje, że takie zakłócenia należą do właściwości policji i straży miejskiej, a nie nadzoru budowlanego. Dla zgłoszenia istotne jest więc dokładne opisanie problemu.

Sytuacja	Co ma znaczenie przy zgłoszeniu?
Podejrzenie wyburzania ściany nośnej	Zakres prac, ich lokalizacja i informacje o możliwej ingerencji w konstrukcję.
Nowe pęknięcia podczas remontu sąsiada	Kiedy powstały, gdzie występują i czy można udokumentować ich zmianę.
Hałas i zakłócanie spoczynku nocnego	Opis zakłócenia dla służb porządkowych; sam hałas nie przesądza o samowoli budowlanej.
Bezpośrednie zagrożenie bezpieczeństwa	Pilne wezwanie pomocy pod numerem 112, bez czekania na zwykłą korespondencję z urzędem.

Odmowa może skończyć się sprawą karną. Kara nie jest automatyczna

Prawo budowlane rozróżnia utrudnianie czynności, za które przewiduje odpowiedzialność za wykroczenie, oraz ich udaremnianie, będące przestępstwem. Za udaremnianie ustawowych czynności grozi grzywna, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do roku. Odpowiedzialność zależy od ustalonych okoliczności. Trzyletnia kara z art. 225 Kodeksu karnego dotyczy między innymi udaremniania lub utrudniania kontroli ochrony środowiska i inspekcji pracy; nie jest ogólną sankcją za odmowę kontroli budowlanej. Prośba o identyfikację kontrolującego wymaga również odróżnienia od świadomego uniemożliwienia legalnych czynności.

Za niewpuszczenie inspektorów zapadły już wyroki

Przykład daje wyrok Sądu Rejonowego w Szczytnie z 19 października 2022 roku, sygnatura II K 520/21. Sprawa dotyczyła kontroli drewnianego ogrodzenia i odmowy dostępu do posesji. Sąd uznał dwóch mężczyzn za winnych udaremnienia czynności nadzoru i wymierzył każdemu grzywnę w wysokości 150 stawek dziennych po 10 zł, czyli 1500 zł. W uzasadnieniu znaczenie miało to, że wiedzieli, kim są kontrolujący, a mimo tego świadomie uniemożliwili kontrolę. Jest to przykład konkretnego rozstrzygnięcia, nie taryfikator kary za każdą odmowę.

Ekspertyza może kosztować, ale urząd musi uzasadnić jej potrzebę

Dodatkowym wydatkiem może być ocena techniczna lub ekspertyza, której dostarczenie zostanie nakazane w związku z uzasadnionymi wątpliwościami. Koszt ponosi osoba zobowiązana do jej przedstawienia. WSA w Poznaniu w wyroku z 19 grudnia 2018 roku, sygnatura IV SA/Po 671/18, podkreślił jednak, że nadzór powinien wykazać potrzebę skorzystania z takiego opracowania, uwzględniając własną wiedzę i dostępne środki. Nie ma jednej, ustawowej kwoty „za kontrolę mieszkania”. Nie należy więc przedstawiać kilkunastu tysięcy złotych jako automatycznej konsekwencji telefonu sąsiada.

Jak zachować się, gdy nadzór zapuka do drzwi?

Najpierw warto poprosić o przedstawienie się, dokumenty potwierdzające uprawnienia oraz wyjaśnienie celu wizyty. Przygotowana dokumentacja remontu, projekt i wymagane decyzje ułatwią wyjaśnienie zakresu prac. Podczas czynności należy zadbać o zapisanie własnych uwag w protokole i przeczytać jego treść przed podpisaniem. W Warszawie informacje o właściwym inspektoracie i kontakt znajdują się na oficjalnej stronie PINB dla m.st. Warszawy. Jeżeli pojawią się nowe pęknięcia, odgłosy uszkadzanej konstrukcji albo inne oznaki bezpośredniego zagrożenia, trzeba przerwać prace i wezwać pomoc, zamiast czekać na planowaną kontrolę.