Pierwsze miasto w Polsce wprowadza tego typu świadczenie. Kilka tysięcy bez kryterium dochodowego, ale jest warunek

Miasto na Podlasiu od 1 stycznia 2026 r. wypłaca jednorazowo 3 tys. zł każdej rodzinie, w której urodziło się dziecko. Bez kryterium dochodowego – coś, czego nie oferuje ani Warszawa, ani Kraków, ani Wrocław. Program „Wyprawka Wysokomazowieckiego Malucha” to odpowiedź na trwający od lat odpływ mieszkańców. Pytanie, czy pieniądze wystarczą, żeby go zatrzymać.

Z 9,6 tys. do 9 tys. – co zrobiło 15 lat wyludniania

Jeszcze półtorej dekady temu w Wysokiem Mazowieckiem mieszkało blisko 9,6 tys. osób. Dziś zameldowanych jest niespełna 9 tys. Burmistrz Jarosław Siekierko przyznaje, że to ubytek rzędu 3-5 proc., i choć nie brzmi dramatycznie, jest wystarczającym sygnałem alarmowym. „Poziom dzietności od dłuższego już czasu nie zapewnia zastępowania pokoleń. I musimy zmierzyć się z tym wyzwaniem” – mówił w rozmowie z Portalem Samorządowym.

Skala problemu w samym mieście wydaje się umiarkowana – ale jego kontekst już nie. W 2025 r. w Urzędzie Stanu Cywilnego w Wysokiem Mazowieckiem zarejestrowano 327 urodzeń, co przy populacji około 9 tys. zameldowanych mieszkańców daje jeden z wyższych wskaźników w regionie. Jednak miasto jest też siedzibą powiatu wysokomazowieckiego, który łącznie zamieszkuje ponad 56 tys. osób. Utrata nawet kilkuset mieszkańców z centrum powiatowego to zjawisko, które samorząd chce zatrzymać zanim nabierze tempa.

Siekierko piastuje stanowisko burmistrza już 6. kadencję – funkcję tę sprawuje od 1998 r. To perspektywa, z której widać trendy demograficzne lepiej niż z jakiegokolwiek raportu. Miasto jest aktywne inwestycyjnie – przez kilka ostatnich lat zajmowało pierwsze miejsce w Polsce pod względem nakładów inwestycyjnych wśród miast powiatowych w rankingu tygodnika „Wspólnota”. Teraz do infrastruktury dochodzi polityka prorodzinna.

Bez kryterium dochodowego – warunki, których nie ma Warszawa

Zgodnie z uchwałą nr XXII/109/2026 Rady Miasta Wysokie Mazowieckie z dnia 26 lutego 2026 r. w sprawie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka, świadczenie w kwocie 3 tys. zł netto przysługuje rodzicom spełniającym 2 warunki: muszą rozliczać podatek dochodowy w urzędzie skarbowym właściwym dla mieszkańców Wysokiego Mazowieckiego (ze wskazaniem Gminy Miejskiej jako miejsca zamieszkania) oraz być zameldowani lub faktycznie zamieszkiwać w mieście razem z dzieckiem.

Co ważne – nie ma żadnego progu dochodowego. To właśnie odróżnia „Wyprawkę Wysokomazowieckiego Malucha” od większości podobnych programów w Polsce. Warszawa wypłaca samorządowe becikowe w wysokości 1 tys. zł – ale tylko tym rodzinom, w których dochód na osobę nie przekracza 674 zł netto miesięcznie. Wrocław i Kraków mają podobne świadczenie, przy kryterium 1 922 zł netto na osobę. Ogólnopolskie becikowe, regulowane ustawą o świadczeniach rodzinnych, też wynosi 1 tys. zł i też wymaga spełnienia kryterium dochodowego (1 922 zł netto per capita).

Warunek rozliczenia podatku w lokalnym urzędzie skarbowym nie jest przypadkowy. „Nasz samorząd wypłaca te środki rodzicom, jeśli rozliczają się w naszym urzędzie skarbowym, czyli ich podatki wracają do Wysokiego Mazowieckiego” – wyjaśniał Siekierko w rozmowie z Portalem Samorządowym. Innymi słowy: miasto płaci tym, którzy finansują miejski budżet. To logika, która ma zapobiegać wypłacaniu świadczeń osobom jedynie formalnie powiązanym z miastem.

Warto zestawić ze sobą skalę świadczeń dostępnych w innych polskich samorządach. W Szczecinku rodzice dostają 1 tys. zł pod warunkiem zameldowania, w Otmuchowie – 1,5 tys. zł, w Andrychowie – 500 zł przy urodzeniu pierwszego dziecka. W Wadowicach 1 tys. zł przysługuje dopiero od trzeciego dziecka, a 3 tys. zł – w przypadku bliźniaków. Na tym tle Wysokie Mazowieckie wypada wyjątkowo – to najwyższe samorządowe becikowe na Podlasiu i jedno z najwyższych w kraju spośród blisko 90 miast i gmin wypłacających tego rodzaju świadczenia.

Wniosek do złożenia w 3 miesiące, nie 12 – i tylko na papierze

Standardowe ogólnopolskie becikowe daje rodzicom 12 miesięcy na złożenie wniosku. W Wysokiem Mazowieckiem termin jest znacznie krótszy – 3 miesiące od narodzin dziecka. Wnioski przyjmuje w formie papierowej Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej. Nie ma możliwości złożenia dokumentów online.

Dla rodziców dzieci urodzonych między 1 stycznia a 19 marca 2026 r. obowiązuje specjalny przepis przejściowy. Uchwała weszła w życie 19 marca 2026 r., dlatego dla tej grupy trzymiesięczny termin zaczyna biec dopiero od 20 marca 2026 r. – czyli przyjmowanie wniosków ruszyło w piątek, 20 marca. To rozwiązanie ma zapewnić, że rodziny, które urodziły dziecko już od początku roku, nie stracą świadczenia tylko dlatego, że przepisy formalnie weszły w życie z opóźnieniem.

Samo świadczenie jest bezzwrotne i jednorazowe. Nie podlega kryterium dochodowemu ani nie jest uzależnione od kolejności urodzeń dziecka – przysługuje tak samo przy pierwszym dziecku jak i przy każdym następnym.

Żłobek i karta mieszkańca – becikowe to tylko początek

Burmistrz Siekierko podkreśla wprost, że 3 tys. zł netto to element szerszej układanki, a nie samodzielne lekarstwo. „Samo lokalne becikowe nie wystarczy” – mówił w rozmowie z Portalem Samorządowym – i wymienił kolejne planowane działania.

Miasto przymierza się do uruchomienia żłobka – co w kontekście polityki prorodzinnej jest rozwiązaniem o znacznie trwalszym oddziaływaniu niż jednorazowe świadczenie. Brak miejsca w żłobku to jedna z najczęściej wymienianych barier dla decyzji o dziecku, szczególnie wśród matek pracujących zawodowo.

Planowana jest też karta mieszkańca z rabatem do 20 proc. na usługi publiczne – wstęp na basen, do kina, na zajęcia w domu kultury i inne wydarzenia miejskie. Program ma wzmacniać więź z miastem i zwiększać jego atrakcyjność dla młodych rodzin, które rozważają, czy warto zostać – czy przeprowadzić się do większego ośrodka.

Burmistrz pozwolił sobie też na wypowiedź wykraczającą poza kompetencje samorządu – w tej samej rozmowie z Portalem Samorządowym wyznał, że jest zwolennikiem „zrównania wieku emerytalnego kobiet, które nie mają dzieci, z wiekiem emerytalnym mężczyzn”, zaznaczając, że to rozwiązanie znane już z poprzedniego ustroju. Niezależnie od oceny tego poglądu, sam fakt, że burmistrz 9-tysięcznego miasta sięga po takie argumenty, pokazuje, jak bardzo demograficzny impas jest odczuwalny na poziomie lokalnym.

70 polskich miast może zniknąć z mapy. Wysokie Mazowieckie nie chce być w tej grupie

Sytuacja Wysokiego Mazowieckiego nie jest wyjątkiem – wpisuje się w trend, który Związek Miast Polskich od lat opisuje z narastającym niepokojem. Żadne z 1020 polskich miast nie ma wskaźnika dzietności zapewniającego zastępowalność pokoleń, a 70 spośród nich ma wskaźnik tak niski, że za dwa pokolenia mogą dosłownie zniknąć z mapy Polski – wynika z danych ZMP.

Analizy z konferencji „Perspektywy rozwojowe samorządów – Wskaźnik Aktywności Rozwojowej Samorządów WARS” pokazują, że w pierwszej połowie 2025 r. w 72 polskich miastach urodziło się mniej niż 10 dzieci, a w części – nie urodziło się ani jedno. Prognozy ZMP wskazują, że do 2035 r. w 25 miastach liczba dzieci nie wystarczy nawet na stworzenie jednego oddziału szkolnego.

Polska jest w demograficznym odwrocie na każdym poziomie. Według danych GUS w 2024 r. urodziło się 251 782 dzieci, a zmarło 408 504 osób – ujemny przyrost naturalny wyniósł -156 722. Wskaźnik dzietności w 2025 r. sięgnął zaledwie 1,03 – to dramatyczny spadek wobec 1,39 w 2020 r. i wartość daleka od poziomu zastępowalności pokoleń wynoszącego 2,1. Mediana wieku Polaka przekroczyła już 43 lata, podczas gdy jeszcze 9 lat temu wynosiła 39,9.

W 2025 r. w 516 polskich miastach nie oddano ani jednego mieszkania w zabudowie wielorodzinnej, a w 620 nie wydano żadnego pozwolenia na nową zabudowę – co oznacza, że wiele ośrodków nie ma nawet infrastruktury, która mogłaby przyciągnąć młodych. Samorządy reagują różnie – becikowe to jedna z popularniejszych metod, choć eksperci ZMP przyznają wprost, że żadne jednorazowe świadczenie nie rozwiąże strukturalnego kryzysu. Potrzebny jest – jak mówił w Wysokiem Mazowieckiem Siekierko – „odpowiednio zaplanowany oraz dobrze przemyślany zespół decyzji i działań”.

Co warto wiedzieć, jeśli czekasz na dziecko w Wysokiem Mazowieckiem

• Kto może złożyć wniosek? Każdy rodzic, opiekun prawny lub opiekun faktyczny dziecka urodzonego od 1 stycznia 2026 r., który jest zameldowany lub faktycznie mieszka w Wysokiem Mazowieckiem i rozlicza podatek w miejscowym urzędzie skarbowym (z wpisaniem Gminy Miejskiej Wysokie Mazowieckie jako miejsca zamieszkania). Kryterium dochodowe nie obowiązuje.
• Termin: 3 miesiące od daty narodzin dziecka. Dla dzieci urodzonych między 1 stycznia a 19 marca 2026 r. termin biegnie od 20 marca 2026 r.
• Gdzie złożyć wniosek? Wyłącznie w formie papierowej, bezpośrednio w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w Wysokiem Mazowieckiem. Wnioski przyjmowane są od 20 marca 2026 r.
• Kwota: 3 tys. zł netto, jednorazowo, bez względu na liczbę dzieci już wychowywanych w rodzinie.
• Podstawa prawna: Uchwała nr XXII/109/2026 Rady Miasta Wysokie Mazowieckie z dnia 26 lutego 2026 r. w sprawie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka „Wyprawka Wysokomazowieckiego Malucha”.
• Jeśli rozliczasz podatki poza Wysokiem Mazowieckiem, a chcesz skorzystać ze świadczenia – warto sprawdzić, czy możesz zmienić urząd skarbowy właściwy dla swojego miejsca zamieszkania. Kluczowe jest wskazanie Gminy Miejskiej Wysokie Mazowieckie jako aktualnego miejsca zamieszkania w deklaracji podatkowej.