Praca dla wszystkich do 68. roku życia? Oto co wiadomo o zmianie wieku emerytalnego

Pięć dodatkowych lat pracy dla kobiet, a w innym wariancie nawet osiem. Tak wyglądałyby skutki podwyższenia wieku emerytalnego, o którym ponownie mówi się w publicznej debacie. Za dyskusją stoją konkretne problemy: coraz mniej młodych ludzi, starzenie się społeczeństwa i duża różnica między emeryturami kobiet i mężczyzn. Sprawdzamy, skąd biorą się granice 65 i 68 lat, co odpowiedziało ministerstwo oraz ile w praktyce zmienia późniejsze złożenie wniosku do ZUS.

Obowiązujący powszechny wiek emerytalny nadal wynosi 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn. Dotyczy to zasadniczej części osób objętych systemem ZUS; odrębne rozwiązania istnieją między innymi dla niektórych grup zawodowych. Samo pojawienie się propozycji w raporcie, petycji lub wypowiedzi eksperta nie przesuwa nikomu daty nabycia prawa do emerytury. Nie uchwalono też automatycznej podwyżki od 1 stycznia 2027 roku. Osoba zbliżająca się do ustawowej granicy powinna więc planować swoją sytuację według obowiązujących przepisów, a nie na podstawie samego nagłówka o przyszłej reformie.

Ministerstwo dostało propozycję wspólnego wieku 65 lat. Jest odpowiedź

Konkretny przykład można znaleźć w dokumentach Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Petycja oznaczona numerem 149-2026 dotyczyła między innymi podniesienia wieku emerytalnego kobiet i zrównania go z wiekiem mężczyzn, czyli ustalenia wspólnej granicy 65 lat. W odpowiedzi datowanej na 5 sierpnia 2026 roku resort pozostawił ten postulat bez ponownego rozpatrzenia, wskazując, że sprawa była już przedmiotem wcześniejszej petycji. Opublikowanie dokumentu na rządowej stronie nie oznacza zatem, że ministerstwo przyjęło propozycję albo rozpoczęło przygotowywanie reformy. To rejestr korespondencji obywatelskiej i udzielonych odpowiedzi.

Jeszcze wyraźniejsze stanowisko zawiera odpowiedź z 31 lipca 2026 roku dotycząca petycji 132-2026. Jej autor postulował zrównanie wieku kobiet i mężczyzn oraz dodatkowe rozwiązanie dla matek. Departament Ubezpieczeń Społecznych poinformował, że ministerstwo nie prowadzi prac nad realizacją tych postulatów. Resort zwrócił również uwagę, że wcześniejsze przechodzenie na emeryturę wpływałoby na niższą wysokość świadczeń kobiet korzystających z takiego rozwiązania. Dokument potwierdza stanowisko urzędu w tej konkretnej sprawie. Nie daje natomiast podstaw do ogłaszania, że ustalono już nowy wiek albo wskazano roczniki objęte podwyżką.

65 lat ma podstawę w rekomendacjach. Granica 68 jest na razie tylko liczbą

Postulat stopniowego zrównania wieku emerytalnego nie jest wyłącznie pomysłem autorów petycji. OECD w przeglądzie gospodarczym Polski z 2025 roku zaleciła stopniowe zbliżenie ustawowego wieku kobiet do wieku mężczyzn, a następnie powiązanie wieku emerytalnego ze zmianami oczekiwanej długości życia. To rekomendacja organizacji międzynarodowej, a nie przepis obowiązujący w Polsce. Nie ustala ona dat urodzenia osób objętych reformą, tempa podwyżki ani terminu jej rozpoczęcia. Takie szczegóły musiałyby znaleźć się w polskiej ustawie i jej przepisach przejściowych, gdyby zapadła decyzja o zmianie.

Granica 68 lat pojawia się natomiast w medialnych omówieniach możliwych scenariuszy, między innymi w październikowej publikacji portalu PIT.pl. Nie jest to potwierdzony polski harmonogram reformy. Nie należy też przypisywać tej liczby wszystkim ekspertom wypowiadającym się o emeryturach. Przykładowo prof. Agnieszka Chłoń-Domińczak z SGH w rozmowie z PAP z 16 kwietnia 2024 roku opowiadała się za podwyższaniem wieku i mówiła o granicy 67 lat dla obu płci. Są to różne wypowiedzi i warianty debaty, z których nie powstała uchwalona podwyżka do 68 lat.

Dane ZUS pokazują dużą różnicę między emeryturami kobiet i mężczyzn

Problem jest realny. Skutki obecnego systemu widać w analizie rozkładu emerytur ZUS po waloryzacji w marcu 2026 roku. Wyliczona w tym opracowaniu średnia dla kobiet wyniosła 3662,52 zł, a dla mężczyzn 5312,28 zł. Różnica to 1649,76 zł miesięcznie, czyli świadczenie kobiet było przeciętnie o około 31,1 proc. niższe. Są to kwoty przed potrąceniami, w analizie bez dodatków pielęgnacyjnych, a nie pieniądze wpływające na konto po podatku i składce zdrowotnej. Badanie nie obejmuje też wszystkich możliwych grup świadczeniobiorców, między innymi osób pobierających świadczenia na mocy umów międzynarodowych.

Nie oznacza to, że każda kobieta otrzymuje o wskazaną kwotę mniej od każdego mężczyzny. Na wynik wpływają zarobki, długość opłacania składek, przerwy w zatrudnieniu oraz moment przejścia na emeryturę. Pięć lat różnicy w ustawowym wieku ma jednak znaczenie: to potencjalnie krótszy czas gromadzenia składek i dłuższy okres, na który ZUS rozkłada zgromadzoną podstawę obliczenia świadczenia. Samo podniesienie wieku nie usunęłoby wszystkich nierówności, szczególnie tych wynikających z wynagrodzeń i obowiązków opiekuńczych. Zmieniłoby natomiast jeden z ważnych elementów wpływających na wysokość nowych emerytur.

Dlaczego późniejsze złożenie wniosku zwiększa miesięczną wypłatę?

W podstawowym mechanizmie nowego systemu ZUS dzieli podstawę obliczenia emerytury przez statystyczną liczbę miesięcy dalszego życia. Podstawę tworzą odpowiednio uwzględniane zwaloryzowane składki, kapitał początkowy i środki z subkonta. Dłuższa praca może zwiększać tę kwotę dzięki kolejnym składkom, a zapisane środki podlegają waloryzacji na zasadach ustawowych. Jednocześnie dla starszej osoby liczba miesięcy przyjmowana do obliczenia świadczenia jest zwykle mniejsza. Większa kwota dzielona przez mniejszą liczbę miesięcy daje wyższą emeryturę. Nie jest to jednak jedna stała premia procentowa należna każdemu za dodatkowy rok.

Tablice używane do takich obliczeń są wspólne dla kobiet i mężczyzn. Nie działa to więc tak, że ZUS bierze osobną tablicę dla kobiet i obniża ich emeryturę tylko dlatego, że statystycznie żyją dłużej. Znaczenie ma przede wszystkim wiek osoby w chwili ustalania świadczenia oraz właściwa podstawa obliczenia. Istnieją także zasady pozwalające zastosować korzystniejszą tablicę z momentu osiągnięcia wieku emerytalnego. Dlatego porównanie dwóch konkretnych terminów przejścia na emeryturę powinno uwzględniać dokumentację ubezpieczonego. Samo przemnożenie obecnej prognozy przez ogólny wskaźnik z artykułu nie zastąpi takiego wyliczenia.

600 tys. zł w podstawie obliczenia. Tak działa sam wiek

Mechanizm można pokazać na prostym przykładzie. Przyjmijmy podstawę obliczenia emerytury wynoszącą 600 tys. zł i porównajmy wyłącznie dzielniki z tablicy ogłoszonej przez GUS 25 marca 2026 roku. Dla osoby mającej dokładnie 60 lat jest to 268,9 miesiąca, dla osoby w wieku 61 lat 259,4 miesiąca, a dla 65-latka 222,7 miesiąca. Celowo pozostawiamy w każdym wierszu identyczny kapitał. Dzięki temu widać sam wpływ wieku, bez dodawania przyszłych składek i waloryzacji oraz bez udawania, że znamy już tablice, które będą obowiązywać za pięć lat.

Przy tych założeniach różnica między wiekiem 60 i 65 lat wynosi 462,90 zł miesięcznie, czyli około 20,7 proc. To ilustracja działania wzoru, a nie prognoza dla konkretnej kobiety, która odłoży emeryturę do 2031 roku. W rzeczywistości zmieniać się mogą zarówno zgromadzone środki, jak i tablice oraz sytuacja zawodowa ubezpieczonego. Kto nadal pracuje i opłaca składki, będzie miał inne dane niż osoba, która tylko czeka ze złożeniem wniosku. Nie można też przenieść tego wyniku na wszystkie emerytury, w tym świadczenia obliczane według odrębnych zasad.

Wyższa emerytura miesięczna nie rozstrzyga całego rachunku

W dyskusji często pomija się pieniądze niewypłacone podczas odraczania emerytury. Załóżmy przykładowo, że dana osoba mogłaby otrzymywać 3000 zł brutto miesięcznie, ale czeka rok, a późniejsza wypłata wyniesie 3300 zł brutto. W bardzo uproszczonym rachunku rezygnuje przez rok z 36 tys. zł świadczeń, aby później otrzymywać o 300 zł więcej miesięcznie. Sama suma dodatkowych wypłat osiągnęłaby 36 tys. zł po dziesięciu latach pobierania wyższego świadczenia. To nie oznacza, że każdemu emerytura odroczona o rok zwróci się właśnie po dziesięciu latach.

Przykład pomija waloryzację emerytury pobieranej wcześniej, podatki, składkę zdrowotną, dodatkowe świadczenia roczne, zmianę wartości pieniądza i ewentualne przeliczenie emerytury osoby dalej pracującej. Nie dolicza również wynagrodzenia, bo pracować można w określonych warunkach także po rozpoczęciu pobierania świadczenia. Porównywać trzeba pełne warianty dochodu, a nie tylko dwie miesięczne kwoty z prognozy. Dla jednej osoby ważniejsza będzie wyższa wypłata w późniejszym wieku, dla innej możliwość otrzymywania pieniędzy wcześniej. Stan zdrowia, warunki pracy i domowy budżet również wpływają na tę decyzję.

Nowe dane GUS wyjaśniają, dlaczego temat będzie wracał

Według wstępnych danych GUS opublikowanych 23 października 2026 roku pod koniec września Polska liczyła około 37,212 mln mieszkańców, o 165 tys. mniej niż rok wcześniej. W pierwszych trzech kwartałach odnotowano około 176 tys. urodzeń i 305 tys. zgonów. Ubytek naturalny wyniósł więc około 129 tys. osób. Nie jest to prosty rachunek liczby płatników składek i emerytów, bo urodzenia, zgony oraz migracje dotyczą różnych grup wieku. Pokazuje jednak skalę zmian demograficznych, z którymi system emerytalny będzie musiał funkcjonować przez kolejne dekady.

OECD w raporcie „Pensions at a Glance 2025” prognozuje, że w Polsce na 100 osób w wieku 20-64 lata będzie przypadać 68 osób mających co najmniej 65 lat w 2054 roku, wobec 34 w 2024 roku. To wskaźnik struktury wieku, a nie informacja, że na 100 pracujących przypadnie dokładnie 68 emerytów. Część ludzi nadal pracuje po 65. urodzinach, a nie każdy w wieku 20-64 lata jest zatrudniony. Prognoza pokazuje jednak, że sama liczba osób w wieku zwykle kojarzonym z aktywnością zawodową będzie coraz mniej korzystna w relacji do liczby seniorów.

Można zachować wiek emerytalny i otrzymywać coraz mniej względem pensji

Ten sam raport OECD pokazuje, dlaczego brak podwyżki wieku nie rozwiązuje problemu przyszłych świadczeń. W modelu dotyczącym osób rozpoczynających pracę w wieku 22 lat w 2024 roku, zarabiających przez nieprzerwaną karierę przeciętne wynagrodzenie, przyszła emerytura netto w Polsce odpowiadałaby 31,8 proc. wcześniejszych zarobków netto kobiety i 40,6 proc. mężczyzny. To scenariusz oparty na założeniach raportu i obowiązujących w nim zasadach. Nie jest prognozą dla osoby mającej dzisiaj 59 czy 64 lata ani gwarancją konkretnej kwoty przyszłego przelewu.

Spadek relacji emerytury do wynagrodzenia nie musi oznaczać, że kwota świadczenia w złotych będzie maleć. Może rosnąć, ale wolniej niż płace osób pracujących. Dla domowego budżetu znaczenie ma wtedy to, jak duża część wcześniejszego poziomu dochodów pozostaje po zakończeniu pracy i jak zmieniają się wydatki. Dlatego debata obejmuje zarówno ustawowy wiek, jak i dobrowolnie dłuższą aktywność, wysokość składek czy dodatkowe oszczędzanie. Każde z tych rozwiązań oznacza inny podział kosztów między pracujących, emerytów i budżet państwa. Sama deklaracja utrzymania obecnej granicy nie określa przyszłej siły nabywczej świadczeń.

Praca po 60. lub 65. roku życia już dziś jest częsta

Z danych ZUS za grudzień 2025 roku wynika, że 879,5 tys. osób z ustalonym prawem do emerytury podlegało ubezpieczeniu zdrowotnemu z innego tytułu niż samo bycie emerytem. Tak ZUS ujmuje tę grupę pracujących emerytów. Spośród nich 552,7 tys. podlegało także ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. W ciągu dziesięciu lat liczba osób w pierwszej z tych grup wzrosła o 52,9 proc. Te dane dotyczą aktywności osób mających już prawo do świadczenia. Nie należy ich przedstawiać jako liczby ludzi, którzy odroczyli przejście na emeryturę i nie pobierają pieniędzy z ZUS.

Po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego można co do zasady łączyć emeryturę z pracą bez limitu zarobków powodującego jej zmniejszenie lub zawieszenie. Istotna jest jednak sytuacja osoby, która nadal pozostaje w tym samym stosunku pracy co przed nabyciem prawa do świadczenia. Bez jego rozwiązania ZUS zawiesza wypłatę emerytury, niezależnie od wysokości pensji. Późniejsze ponowne zatrudnienie jest możliwe, ale wymaga uzgodnienia z pracodawcą. Nie wolno więc zakładać, że samo złożenie wniosku automatycznie zapewni od następnego miesiąca jednoczesny wpływ dotychczasowej pensji i emerytury.

Sam wiek nie zapewnia emerytury minimalnej

Oddzielną sprawą jest gwarancja podwyższenia wyliczonego świadczenia do ustawowego minimum. W podstawowych zasadach nowego systemu znaczenie ma tu wymagany okres składkowy i nieskładkowy: co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn, ustalany zgodnie z ustawowymi regułami. Samo ukończenie 60 lub 65 lat nie zastępuje tego warunku. Od 1 marca 2026 roku najniższa emerytura wynosi 1978,49 zł brutto. Osoba niespełniająca warunków podwyższenia może otrzymywać mniej, mimo osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego. To ważne zwłaszcza przy długich przerwach w ubezpieczeniu lub krótkim okresie opłacania składek.

W analizie ZUS po marcowej waloryzacji w 2026 roku wykazano 462,8 tys. emerytur poniżej ustawowej kwoty najniższej, wobec 437,9 tys. rok wcześniej. Wzrost wyniósł 5,7 proc. W tej sytuacji samo hasło „dłuższa praca” wymaga doprecyzowania: znaczenie ma praca, z której rzeczywiście powstają odpowiednie składki, oraz prawidłowo udokumentowane okresy ubezpieczenia. Nie każda forma aktywności zawodowej zwiększa emeryturę w identyczny sposób. Także wydłużenie samego oczekiwania na świadczenie nie dopisuje automatycznie brakujących lat stażu potrzebnych do gwarancji minimum. Trzeba sprawdzić własną historię ubezpieczeniową.

Odroczenie emerytury może dać ulgę podatkową, ale są warunki

Jedną z zachęt do dalszej pracy jest ulga dla pracujących seniorów, obejmująca do 85 528 zł kwalifikowanych przychodów rocznie. Mogą z niej korzystać kobiety po ukończeniu 60 lat i mężczyźni po ukończeniu 65 lat, którzy spełniają ustawowe warunki, w tym podlegają ubezpieczeniom społecznym z odpowiedniego tytułu i nie otrzymują wskazanych w przepisach świadczeń. Nie jest to dodatkowy przelew na 85 tys. zł ani zwolnienie każdej możliwej formy dochodu. Pobieranie emerytury z ZUS i dalsze zatrudnienie to inny wariant niż praca z wykorzystaniem tej ulgi. W porównaniu trzeba uwzględnić rzeczywistą oszczędność podatkową.

Przed decyzją sprawdź własne dane i porównaj dwa konkretne terminy

Osoba blisko emerytury powinna zacząć od informacji o swoim koncie i prognozy ZUS. Warto sprawdzić zapisane składki, kapitał początkowy, jeśli dotyczy, oraz dokumenty dotyczące okresów potrzebnych do gwarancji najniższego świadczenia. Następnie można poprosić doradcę emerytalnego o porównanie przejścia na emeryturę w planowanym terminie i po dalszej pracy. Kalkulator ZUS również umożliwia przygotowanie prognozy, ale sam urząd zaznacza, że wynik nie jest ostateczną decyzją o wysokości emerytury. Brakujące dane i różne założenia dotyczące zatrudnienia mogą istotnie zmienić obliczenia.

W domowym rachunku trzeba zestawić miesięczne dochody w obu wariantach. Jeśli rozważasz dalszą pracę po rozpoczęciu pobierania emerytury, najpierw ustal z pracodawcą możliwość rozwiązania obecnego stosunku pracy i ponownego zatrudnienia. Jeśli chcesz odroczyć wypłatę, sprawdź przewidywany wzrost świadczenia oraz warunki ulgi podatkowej. Do porównania przyjmij kwoty po potrąceniach i uwzględnij wypłaty, z których rezygnujesz w okresie oczekiwania. Nie ma jednej odpowiedzi korzystnej dla każdej osoby. Ten sam wzrost przyszłej emerytury może mieć różne znaczenie dla człowieka z oszczędnościami i dla kogoś, komu pieniędzy brakuje już dzisiaj.

Ostatecznie najważniejsze są dwa odrębne pytania: kiedy można skorzystać z emerytury i kiedy dana osoba chce to zrobić. Na 13 listopada 2026 roku powszechne granice pozostają na poziomie 60 i 65 lat. Propozycja wspólnego wieku 65 lat oraz medialny scenariusz 68 lat nie zmieniły tych zasad. Nie ma więc powodu, by na podstawie samych doniesień o debacie pośpiesznie kończyć pracę lub składać wniosek bez sprawdzenia obliczeń. Przy rzeczywistej reformie rozstrzygające będą treść uchwalonej ustawy i zasady dla poszczególnych roczników, a nie liczba pojawiająca się w dyskusji.

Michał Wierzbicki

Redaktor naczelny serwisu. Absolwent Wydziału Dziennikarstwa i Nauk Politycznych na Uniwersytecie Warszawskim z blisko 20-letnim doświadczeniem w mediach. Specjalista ds. strategii informacyjnych i komunikacji kryzysowej. Wieloletni praktyk rynków finansowych. W swoich tekstach łączy warsztat dziennikarski z praktyczną wiedzą o podatkach, inwestowaniu i mechanizmach rynkowych, tłumacząc zawiłości ekonomii na język codzienny.