Właściciele domów muszą dopilnować tego przed zimą. Zwykły dokument już nie wystarczy

Właściciel może więc uznać, że sprawa jest załatwiona. Tegoroczne komunikaty kominiarzy i nadzoru budowlanego przypominają o obowiązkach, które łatwo pomylić. Znaczenie mają rodzaj instalacji, terminy, uprawnienia wykonawcy oraz dokumentacja. Pomyłka może ujawnić się dopiero wtedy, gdy pojawi się awaria albo trzeba będzie zgłosić szkodę.

Krajowa Izba Kominiarzy we wrześniowym komunikacie na sezon 2026/2027 zaapelowała o terminowe sprawdzanie przewodów kominowych i korzystanie z uprawnionych wykonawców. Z kolei Główny Urząd Nadzoru Budowlanego 23 października 2026 roku przypomniał obowiązki dotyczące domów jednorodzinnych. To istotne, ponieważ zwolnienie takich budynków z prowadzenia książki obiektu budowlanego nie oznacza zwolnienia z wymaganych kontroli. Przed intensywnym ogrzewaniem warto zacząć od dokumentów z ostatnich wizyt: sprawdzić daty, zakres czynności i zalecenia. Samo wspomnienie, że fachowiec „był w zeszłym sezonie”, daje za mało informacji.

3750 zdarzeń z czadem w poprzednim sezonie. Są też dane z listopada

W komunikacie opublikowanym 27 października 2026 roku Państwowa Straż Pożarna w Koninie przytoczyła ogólnopolskie dane za sezon grzewczy 2025/2026. Odnotowano 3750 zdarzeń związanych z tlenkiem węgla, 1354 osoby poszkodowane i 69 ofiar śmiertelnych. Ta sama publikacja wskazuje, że w całym 2025 roku doszło do 29 840 pożarów w obiektach mieszkalnych, w których zginęło 269 osób. Statystyka wszystkich pożarów mieszkalnych obejmuje różne przyczyny: nie można utożsamiać jej wyłącznie z niesprawnymi kominami. Pokazuje jednak skalę zagrożeń występujących w miejscach codziennego zamieszkania.

Nowszy, częściowy bilans dotyczy obecnego sezonu. Według informacji rzecznika Komendy Głównej PSP st. kpt. Wojciecha Gralca, przekazanych przez Polskie Radio 7 listopada, do 6 listopada 2026 roku strażacy interweniowali w związku z czadem 346 razy. Zatruciu uległo 90 osób, a dwie zmarły. To dane z początku sezonu, z wyraźnie określoną datą, a nie końcowe podsumowanie zimy. Przypominają też, dlaczego samo oczekiwanie na zapach spalin nie jest zabezpieczeniem: tlenek węgla jest bezwonny, a jego obecności domownicy mogą nie zauważyć.

Roczna kontrola, serwis kotła i czyszczenie komina to różne czynności

Art. 62 Prawa budowlanego nakłada na właściciela lub zarządcę obowiązek zapewnienia co najmniej raz w roku kontroli instalacji gazowej oraz przewodów kominowych: dymowych, spalinowych i wentylacyjnych. Zakres trzeba odnieść do wyposażenia konkretnego domu. Jeżeli nie ma instalacji gazowej, nie wykonuje się kontroli nieistniejącej instalacji. Jeżeli jednak dom ma grawitacyjne przewody wentylacyjne, sam brak kotła na węgiel nie usuwa obowiązku ich sprawdzania. Wizyta serwisanta urządzenia grzewczego może obejmować inne prace niż kontrola instalacji i przewodów, dlatego trzeba ustalić zakres zamówionej usługi.

Nie ma jednego ogólnopolskiego dnia, przed którym każdy właściciel domu musi zamówić dodatkową wizytę. GUNB wyjaśnia, że roczną kontrolę wykonuje się raz w każdym roku kalendarzowym; między kolejnymi datami nie musi upłynąć równo 365 dni. Przygotowanie do zimy oznacza więc przede wszystkim sprawdzenie wykonanych kontroli i usunięcie usterek. Osobno pozostaje kontrola pięcioletnia, obejmująca stan techniczny i przydatność budynku do użytkowania oraz między innymi instalację elektryczną i piorunochronną. Roczny przegląd kominów nie zastępuje tej szerszej oceny, podobnie jak pięcioletnia kontrola nie znosi obowiązków corocznych.

E-protokół obowiązuje od 2023 roku. Tegoroczny komunikat o nim przypomina

Od 18 września 2023 roku okresową kontrolę przewodów kominowych dokumentuje się elektronicznie w CEEB. Nie jest to nowość wprowadzona dopiero na zimę 2026/2027. W tegorocznym komunikacie Krajowa Izba Kominiarzy ponownie zwróciła na ten wymóg uwagę, a aktualne wyjaśnienia GUNB go potwierdzają. Dokument sporządza w systemie osoba uprawniona, która przeprowadziła kontrolę. Z punktu widzenia właściciela istotne jest zatem nie tylko otrzymanie rachunku, lecz także możliwość dotarcia do właściwego protokołu dotyczącego jego budynku. Sam rachunek opisujący usługę nie zastępuje wyników kontroli.

Trzeba przy tym odróżnić samodzielnie sporządzoną kartkę od wydruku dokumentu elektronicznego. Protokół pobrany z CEEB można wydrukować i przechowywać w teczce. Problemem jest sytuacja, w której wymaganej kontroli nie udokumentowano w systemie, a właściciel otrzymał wyłącznie tradycyjny papier. Wymóg e-protokołu dotyczy okresowej kontroli przewodów kominowych. Nie należy automatycznie stosować go do osobnego protokołu instalacji gazowej czy każdego dokumentu dotyczącego budynku. Podobnie deklaracja źródła ciepła złożona do CEEB potwierdza inne informacje i nie jest rocznym przeglądem kominiarskim.

Jak pobrać dokument i sprawdzić, czego dotyczy

Na oficjalnym portalu ZONE działa bezpłatna usługa „Pobierz deklarację lub protokół”. Właściciel budynku lub lokalu może pobrać plik PDF, podając unikalny identyfikator dokumentu oraz adres e-mail. Instrukcja wskazuje, że identyfikator znajduje się między innymi w wiadomości wysłanej po wprowadzeniu dokumentu do systemu, na adres podany podczas kontroli. Po pobraniu warto sprawdzić, czy to rzeczywiście protokół kontroli przewodów kominowych właściwego budynku, a następnie przeczytać ustalenia i zalecenia. Posiadanie pliku nie oznacza jeszcze, że kontrola zakończyła się bez uwag albo że usunięto wskazane nieprawidłowości.

Przy paliwie stałym czyszczenie jest częstsze niż kontrola

Kontrola stanu technicznego i usuwanie zanieczyszczeń mają różne zadania. Pierwsza pozwala ocenić przewody i wykryć nieprawidłowości, druga usuwa nagromadzone osady. Wymagane częstotliwości czyszczenia określa § 34 rozporządzenia przeciwpożarowego. Dla zwykłego domu kluczowy jest rodzaj paliwa. Drewno, węgiel i pellet należą do paliw stałych, więc nie można przenosić na nie terminów dotyczących gazu. Podane częstotliwości są minimalne; eksploatacja instalacji może wymagać częstszych prac. Dobrze ustalić ich harmonogram z wykonawcą, zamiast zakładać, że jedna jesienna wizyta załatwia cały sezon.

Sformułowanie „w okresach ich użytkowania” ma znaczenie przy ogrzewaniu sezonowym. Przy użytkowaniu przewodu przez cały rok częstotliwość trzymiesięczna odpowiada co najmniej czterem czyszczeniom. Nie należy jednak z tego robić identycznego kalendarza dla każdego kominka, niezależnie od rzeczywistego sposobu korzystania. Jest również wyjątek dotyczący wykonawcy czyszczenia: w domach jednorodzinnych, zabudowie zagrodowej i letniskowej przepisy nie wymagają dla tej czynności kwalifikacji kominiarskich. Wyjątek nie obejmuje rocznej kontroli technicznej, którą nadal musi wykonać uprawniona osoba. Samodzielne czyszczenie nie daje prawa do wystawienia sobie protokołu kontroli.

Uprawnienia trzeba dopasować do instalacji

Kontrolę przewodów dymowych oraz grawitacyjnych przewodów spalinowych i wentylacyjnych może przeprowadzić mistrz w rzemiośle kominiarskim albo osoba z odpowiednimi uprawnieniami budowlanymi. Przy przewodach, w których ciąg jest wymuszany mechanicznie, potrzebne są uprawnienia budowlane właściwej specjalności. Osobne wymagania dotyczą instalacji gazowych: kontrolę wykonują osoby z odpowiednimi uprawnieniami budowlanymi lub kwalifikacjami wymaganymi przy dozorze nad eksploatacją urządzeń, instalacji i sieci gazowych. Właśnie dlatego przy umawianiu wizyty trzeba opisać posiadane ogrzewanie i przewody. Sama nazwa firmy „usługi kominiarskie” nie określa zakresu kwalifikacji konkretnego wykonawcy.

W CEEB dostępna jest bezpłatna wyszukiwarka „Sprawdź osobę uprawnioną”, która nie wymaga logowania. Pozwala sprawdzić osobę w wykazie uprawnionych do wprowadzania danych i informacji do ewidencji. GUNB wskazuje, że usługa pomaga ograniczać podszywanie się pod kominiarzy i wyłudzanie pieniędzy. Przed wizytą warto więc poprosić o dane osoby, która rzeczywiście przeprowadzi kontrolę, a nie tylko nazwę przedsiębiorstwa przyjmującego zamówienie. Przy instalacji o szczególnych wymaganiach trzeba również potwierdzić odpowiedni zakres uprawnień. Weryfikacja wykonawcy i ustalenie zakresu prac powinny nastąpić przed usługą.

Protokół z usterkami oznacza konieczność dalszego działania

Prawo budowlane przewiduje grzywnę za niewykonanie obowiązkowej kontroli okresowej, ale odpowiedzialność właściciela nie kończy się na zamówieniu przeglądu. Art. 70 nakazuje usunięcie stwierdzonych uszkodzeń i braków mogących spowodować zagrożenie dla ludzi, mienia lub środowiska. Dokument z uwagami trzeba więc przeczytać i wykonać niezbędne działania. Jeśli specjalista stwierdzi zagrożenie i wskaże konieczność wstrzymania użytkowania instalacji do naprawy, nie można traktować jego wizyty jako zgody na dalsze grzanie. Przy poważnych nieprawidłowościach sprawą może zająć się nadzór budowlany, w tym wydać odpowiednie nakazy.

Po pożarze liczą się dokumenty i przyczyna szkody

Rzecznik Finansowy w poradniku dotyczącym szkód pożarowych zaleca przygotowanie dokumentacji przeglądów przewodów kominowych oraz uzyskanie notatki lub protokołu z interwencji straży pożarnej. Ten drugi dokument pomaga ustalić miejsce rozpoczęcia pożaru i jego przyczynę. Dla właściciela oznacza to praktyczną korzyść z porządnego archiwum: łatwiej wykazać, co i kiedy sprawdzono, jakie wydano zalecenia oraz jak je wykonano. Warto zachowywać również potwierdzenia czyszczenia i napraw. Dokumentacja elektroniczna pozwala mieć kopię poza domową teczką, która podczas pożaru również może ulec zniszczeniu.

Nie można z samego braku jednego dokumentu wyprowadzać automatycznej zasady, że każde odszkodowanie przepadnie. Trzeba sprawdzić warunki konkretnego ubezpieczenia, ustalenia dotyczące przyczyny szkody oraz podstawę ewentualnej odmowy. Jeżeli ubezpieczyciel powołuje się na zaniedbania, warto domagać się dokładnego wyjaśnienia ich znaczenia dla zdarzenia i wskazania postanowień umowy. Rzecznik Finansowy przypomina także o możliwości reklamacji i uzyskania pomocy po jej rozpatrzeniu. Najlepiej jednak zadbać o kontrolę, naprawy i potwierdzenia wcześniej, kiedy można jeszcze usunąć zagrożenie, zamiast odtwarzać dokumenty po szkodzie.

Czujki: część terminów już obowiązuje, inne nadejdą w 2030 roku

Obok kontroli i czyszczenia funkcjonują przepisy dotyczące autonomicznych czujek dymu oraz tlenku węgla. Nowelizacja weszła w życie 23 grudnia 2024 roku i przewiduje różne terminy zależnie od sposobu użytkowania pomieszczeń. Nieprawidłowe jest więc zarówno stwierdzenie, że wszyscy właściciele starszych mieszkań już dziś mają ten sam obowiązek, jak i zapewnienie, że nikogo nie dotyczy on przed 2030 rokiem. PSP zachęca do montażu wcześniej ze względu na bezpieczeństwo. Czujka dymu i czujka tlenku węgla wykrywają różne zagrożenia, a ich rozmieszczenie powinno odpowiadać instrukcjom producentów.

Wymóg czujki tlenku węgla dotyczy określonych pomieszczeń, w których spalane są paliwa. Rozporządzenie przewiduje wyjątki między innymi dla spalania w urządzeniu z zamkniętą komorą spalania oraz w gazowym urządzeniu przeznaczonym do przygotowania posiłków. Te wyjątki odnoszą się do wskazanego obowiązku czujki CO i nie znoszą wymaganych kontroli instalacji. Przy ocenie własnego domu trzeba uwzględnić wszystkie źródła spalania, na przykład dodatkowy kominek. Czujka, nawet prawidłowo zamontowana, nie usuwa osadów, nie naprawia przewodów i nie zastępuje sprawnej wentylacji ani regularnego przeglądu.

Co zrobić teraz, żeby sprawa była rzeczywiście załatwiona

Zacznij od odnalezienia ostatnich dokumentów i rozdzielenia ich według zakresu: kontrola przewodów kominowych, kontrola gazowa, czyszczenie oraz serwis urządzenia. Sprawdź daty i przeczytaj uwagi. Następnie odszukaj e-protokół kominów w CEEB albo poproś wykonawcę o identyfikator dokumentu. Gdy nie możesz go pobrać, wyjaśnij, czy problem dotyczy danych dostępowych, czy sporządzenia dokumentu. Dopiero na tej podstawie ustal, czego brakuje i jakiej usługi potrzebujesz. Dzięki temu zamawiasz właściwy zakres prac i możesz jasno powiedzieć wykonawcy, jakie dokumenty już posiadasz.

Przy kolejnej wizycie zapytaj wprost, czy cena obejmuje kontrolę techniczną, czyszczenie, e-protokół i ewentualne sprawdzenie instalacji gazowej. Ustal to przed rozpoczęciem prac, bo sam zbiorczy zwrot „przegląd przed zimą” nie określa wszystkich czynności. Po kontroli przeczytaj wynik i omów zalecenia wymagające naprawy. Zapisz też termin następnego czyszczenia wynikający z paliwa i sposobu użytkowania. Pobraną dokumentację oraz potwierdzenia wykonania zaleceń przechowuj razem. To pozwala przy następnym przeglądzie pokazać specjaliście historię instalacji, zamiast zaczynać od przypominania sobie poprzednich ustaleń.

Jeśli pojawi się alarm czujki CO albo podejrzenie zatrucia, nie czekaj na umówioną wizytę i nie szukaj najpierw protokołu. Opuść zagrożone miejsce, ostrzeż domowników i wezwij pomoc pod numerem 112. Podobnie przy podejrzeniu pożaru sadzy potrzebna jest interwencja straży pożarnej; nie należy wchodzić na dach ani wlewać wody do komina. Po takim zdarzeniu przewód powinien zostać sprawdzony przez uprawnionego specjalistę przed ponownym użyciem. Aktualna dokumentacja pomaga zarządzać bezpieczeństwem domu, ale nie zastępuje reakcji na zagrożenie, które występuje w danej chwili.

Michał Wierzbicki

Redaktor naczelny serwisu. Absolwent Wydziału Dziennikarstwa i Nauk Politycznych na Uniwersytecie Warszawskim z blisko 20-letnim doświadczeniem w mediach. Specjalista ds. strategii informacyjnych i komunikacji kryzysowej. Wieloletni praktyk rynków finansowych. W swoich tekstach łączy warsztat dziennikarski z praktyczną wiedzą o podatkach, inwestowaniu i mechanizmach rynkowych, tłumacząc zawiłości ekonomii na język codzienny.